Sylvanite

Wzór chemiczny: AgAuTe₄

Sylwanit jest tellurkiem złota i srebra, tworzącym charakterystyczne, metaliczne kryształy przypominające pismo klinowe.

## Charakterystyka Sylwanit jest minerałem z grupy tellurków, chemicznie klasyfikowanym jako tellurek złota i srebra. Jego najbardziej charakterystyczną cechą są formy kryształów, które często układają się w szkieletowe lub dendrytyczne agregaty przypominające pismo, od czego pochodzi jego potoczna nazwa „złoto pisane” (graphic tellurium). Kryształy są zwykle drobne, pryzmatyczne lub tabliczkowe, często zbliźniaczone. Występuje również w postaci skupień ziarnistych lub wrosłych w kwarc. Ma metaliczny połysk i jest nieprzezroczysty. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 1.5-2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Jest ciężki i kruchy, o gęstości 8.0-8.2 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, a jego przełam jest nierówny. ## Barwy i odmiany Sylwanit ma barwę od srebrzystobiałej do stalowoszarej, często z żółtawym odcieniem. Na powietrzu może matowieć i pokrywać się ciemniejszym nalotem. Nie wyróżnia się typowych odmian barwnych ani handlowych, a jego wartość wynika głównie z zawartości złota i srebra. ## Historia i nazwa Nazwa sylwanitu pochodzi od łacińskiej nazwy „Transylvania” (co oznacza „kraj za lasem”, od *silva* - las), regionu w dzisiejszej Rumunii, gdzie minerał ten został po raz pierwszy znaleziony i opisany. Został opisany przez szwajcarsko-niemieckiego mineraloga Louisa Alberta Neckera w 1835 roku. ## Zastosowania Sylwanit, ze względu na wysoką zawartość złota (około 24%) i srebra, jest lokalnie ważną rudą obu tych metali szlachetnych. Jest eksploatowany w kopalniach wraz z innymi tellurkami złota, takimi jak kalaweryt czy krenneryt. Okazy o dobrze wykształconych, „pisanych” kryształach są cenione przez kolekcjonerów minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
1.5-2
Barwa
Grey, white, pale yellow silver-white
Połysk
Metallic
Rysa
Silver-white
Gęstość
8.16
Łupliwość
on {010}
Przełam
Irregular/Uneven,Sub-Conchoidal
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najbardziej charakterystyczną cechą sylwanitu są jego unikalne, przypominające pismo agregaty kryształów. Inne cechy pomocne w identyfikacji to srebrzystobiała do stalowoszarej barwa z metalicznym połyskiem, bardzo niska twardość (1.5-2 w skali Mohsa) oraz duża gęstość. Doskonała łupliwość w jednym kierunku jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Sylwanit bywa mylony z innymi tellurkami złota i srebra, takimi jak kalaweryt i krenneryt. Kalaweryt ma zwykle barwę brązowożółtą i krystalizuje w układzie jednoskośnym, ale tworzy inne formy kryształów. Krenneryt (układ rombowy) ma podobną barwę, ale różni się właściwościami optycznymi i formą kryształów. Pewne rozróżnienie tych minerałów często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Kryształy sylwanitu są pryzmatyczne, często spłaszczone lub wydłużone. Najbardziej typowe są jednak agregaty szkieletowe i dendrytyczne, w których kryształy układają się pod kątem około 60°, tworząc wzory przypominające pismo klinowe lub hieroglify. Występuje także w formie skupień ziarnistych i blaszkowych.

Środowisko występowania

## Geneza Sylwanit jest minerałem hydrotermalnym niskich i średnich temperatur. Powstaje w żyłach kwarcowych bogatych w metale szlachetne, gdzie krystalizuje z roztworów zawierających złoto, srebro i tellur. Jest typowym minerałem dla niektórych typów złóż złota, zwłaszcza tych związanych z wulkanizmem. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi tellurkami, takimi jak kalaweryt, krenneryt, hessyt, petzyt i altait. Towarzyszą mu również rodzime złoto, piryt, sfaleryt, galena, tetraedryt, a także kwarc, kalcyt, dolomit i fluoryt jako minerały płonne (gangowe). ## Lokalizacje Historycznie najważniejsze i klasyczne stanowiska sylwanitu znajdują się w Rumunii, w rejonie Baia de Arieș (dawniej Offenbánya) i Săcărâmb (dawniej Nagyág) w Transylwanii. Znaczące złoża eksploatowano również w Cripple Creek w stanie Kolorado (USA) oraz w Kalgoorlie w Australii Zachodniej. Inne znane lokalizacje to Kirkland Lake w Ontario (Kanada) oraz wyspa Viti Levu na Fidżi.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów są okazy z wyraźnie widocznymi, ostrymi i dobrze zdefiniowanymi agregatami kryształów przypominającymi pismo. Im większy kontrast między metalicznym sylwanitem a jasnym kwarcem (matrycą), tym okaz jest bardziej atrakcyjny. Wielkość kryształów i bogactwo form na jednym okazie również znacząco podnoszą jego wartość. Czystość (brak uszkodzeń mechanicznych) jest kluczowa ze względu na kruchość minerału. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze i najbardziej cenione okazy pochodzą z klasycznych lokalizacji w Rumunii (Săcărâmb, Baia de Arieș), które dostarczyły historycznych okazów o podręcznikowych formach „pisanego złota”. Okazy z Cripple Creek w Kolorado (USA) są również bardzo cenione na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Sylwanit jest minerałem bardzo miękkim i kruchym, dlatego wymaga niezwykle ostrożnego obchodzenia się. Do usuwania kurzu najlepiej używać sprężonego powietrza lub bardzo miękkiego pędzelka (np. z włosia wiewiórki). Należy unikać czyszczenia na mokro, a zwłaszcza z użyciem ultradźwięków, które mogą bezpowrotnie uszkodzić okaz. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z chemikaliami, w tym z kwasami i silnymi zasadami. Minerał jest wrażliwy na zarysowania - nawet twardsze minerały mogą go uszkodzić. Nie należy go podgrzewać, ponieważ ma niską temperaturę topnienia. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może powodować jego matowienie. ## Przechowywanie Okazy sylwanitu powinny być przechowywane osobno, w wyściełanych pudełkach, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Nie należy umieszczać na nim innych minerałów. Najlepiej trzymać go w stabilnych warunkach, z dala od źródeł wilgoci i gwałtownych zmian temperatury.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej