Sulphur

Wzór chemiczny: S

Siarka rodzima to pierwiastek chemiczny występujący w postaci charakterystycznych, kruchych kryształów o intensywnie żółtej barwie i żywicznym połysku.

## Charakterystyka Siarka rodzima jest pierwiastkową formą siarki (S) występującą w przyrodzie jako minerał. Tworzy dobrze wykształcone, najczęściej dipiramidalne lub grubotabliczkowe kryształy, które mogą osiągać znaczne rozmiary. Występuje również w formie skupień zbitych, ziarnistych, ziemistych, a także jako naskorupienia i naloty. Jest minerałem bardzo kruchym, o charakterystycznej, intensywnej, cytrynowożółtej do miodowożółtej barwie. Topi się w niskiej temperaturze (około 115°C), co można zaobserwować nawet w płomieniu zapałki, i pali się niebieskim płomieniem, wydzielając charakterystyczny, duszący zapach dwutlenku siarki (SO₂). ## Właściwości fizyczne Siarka jest minerałem miękkim, jej twardość w skali Mohsa wynosi 1.5-2.5. Jest bardzo lekka, z gęstością około 2.07 g/cm³, co sprawia, że nawet duże okazy są lżejsze niż można by się spodziewać. Charakteryzuje się żywicznym, a na świeżych powierzchniach przełamu niemal tłustym połyskiem. Jest przezroczysta do przeświecającej. Jest również złym przewodnikiem ciepła, co powoduje, że trzymany w dłoni kryształ może pękać pod wpływem nierównomiernego rozszerzania się jego powierzchni. ## Barwy i odmiany Dominującą i najbardziej rozpoznawalną barwą siarki jest intensywna, czysta żółć w różnych odcieniach - od cytrynowego po miodowy i pomarańczowożółty. Zanieczyszczenia, takie jak substancje bitumiczne czy wrostki ilaste, mogą zmieniać jej kolor na szary, brązowy, zielonkawy, a nawet czarny. Nie wyróżnia się nazwanych odmian barwnych czy handlowych, poza ogólnym określeniem "siarka rodzima". ## Historia i nazwa Nazwa "siarka" (ang. *sulphur* lub *sulfur*) pochodzi od łacińskiego słowa *sulphurium* lub *sulfur*, które z kolei ma korzenie w sanskryckim słowie *sulvari*, oznaczającym "przeciwnik miedzi" (ze względu na łatwość, z jaką siarka reaguje z metalami). Siarka jest znana ludzkości od starożytności, używano jej w Egipcie do bielenia tkanin, a w Grecji i Rzymie jako środek leczniczy i do dezynfekcji (fumigacji). Jako pierwiastek chemiczny została uznana w 1777 roku przez Antoine'a Lavoisiera. ## Zastosowania Historycznie siarka była kluczowym składnikiem prochu strzelniczego. Dziś ponad 90% światowej produkcji siarki (zarówno z wydobycia, jak i odzyskiwanej z ropy naftowej i gazu ziemnego) jest przeznaczane do produkcji kwasu siarkowego (H₂SO₄), jednego z najważniejszych surowców w przemyśle chemicznym. Kwas siarkowy jest niezbędny do produkcji nawozów sztucznych, barwników, materiałów wybuchowych, leków i wielu innych produktów. Siarka jest również używana w procesie wulkanizacji kauczuku, do produkcji pestycydów i w przemyśle farmaceutycznym.

Właściwości

Twardość Mohsa: 1.5-2.5
Połysk: Żywiczny
Rysa: Biała do jasnożółtej
Gęstość: 2.05-2.09
Łupliwość: Niedoskonała wg {001}, {110} i {111}
Przełam: Muszlowy do nierównego
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Siarkę najłatwiej rozpoznać po jej intensywnej, cytrynowożółtej barwie, niskiej twardości (daje się zarysować paznokciem) i żywicznym połysku. Jest bardzo lekka w porównaniu do innych minerałów. Charakterystyczny jest również brak zimnego dotyku, typowego dla większości minerałów, co wynika z jej słabego przewodnictwa cieplnego. Przy potarciu może wydzielać słaby, charakterystyczny zapach. ## Odróżnianie od podobnych - **Orpiment (As₂S₃):** Ma podobną żółto-pomarańczową barwę, ale jest gęstszy, ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku (siarka jej nie posiada) i często występuje w towarzystwie czerwonopomarańczowego realgaru. - **Greenockit (CdS):** Jest znacznie rzadszy, twardszy (3-3.5) i znacznie gęstszy (ok. 4.8 g/cm³). Zwykle tworzy jedynie cienkie naloty na blendzie cynkowej. - **Autunit/Torbernit:** Minerały uranu o żółtej lub zielonej barwie są silnie radioaktywne, w przeciwieństwie do siarki. ## Formy kryształów Siarka krystalizuje w układzie rombowym. Najczęściej spotykane są kryształy o formie ostrosłupa podwójnego (dipiramidy), często o stromych ścianach. Występują również kryształy tabliczkowe, klinowate oraz ich kombinacje. Często tworzy duże, druzowe skupienia idealnie wykształconych kryształów narastających na kalcycie lub aragonicie. Spotykana jest także w formie skupień ziarnistych, zbitych, proszkowych (naloty) oraz kulistych i nerkowatych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Siarka rodzima powstaje w różnorodnych warunkach geologicznych. Największe i najważniejsze gospodarczo złoża mają genezę sedymentacyjną. Powstają w wyniku redukcji siarczanów (gipsu, anhydrytu) przez bakterie beztlenowe w środowisku bogatym w węglowodory (ropa naftowa, gaz ziemny). Złoża tego typu znajdują się w tzw. czapach gipsowych wysadów solnych. Siarka powstaje również w wyniku działalności wulkanicznej - krystalizuje z gorących gazów (fumaroli) w pobliżu kraterów i na stokach wulkanów. Może także tworzyć się jako produkt utleniania siarczków metali (np. pirytu, markasytu) w strefach wietrzenia złóż kruszcowych. ## Asocjacje mineralne Minerałami współwystępującymi z siarką w złożach sedymentacyjnych są głównie kalcyt, aragonit, celestyn, baryt, gips i anhydryt. W środowiskach wulkanicznych towarzyszą jej inne produkty sublimacji. W strefach utleniania złóż kruszcowych występuje z gipsem, jarosytem i tlenkami żelaza (limonitem). ## Lokalizacje Najsłynniejsze na świecie okazy kolekcjonerskie pochodzą z Włoch, z kopalń w rejonie Agrigento na Sycylii (np. Cozzo Disi, Cianciana). Duże złoża i piękne kryształy eksploatowano również w Polsce w rejonie Tarnobrzega (kopalnie Machów, Jeziórko). Inne ważne lokalizacje to m.in. wysady solne w Teksasie i Luizjanie (USA), wulkany w Indonezji (np. Kawah Ijen na Jawie), Japonii i Chile, a także złoża w Rosji (obwód samarski) i na Ukrainie (Rozdoł).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy siarki to te z dużymi, ostrymi, w pełni wykształconymi kryształami o doskonałej przezroczystości i intensywnej, cytrynowożółtej barwie. Szczególnie poszukiwane są druzy, gdzie liczne kryształy narastają na kontrastującym podłożu, najczęściej na białym kalcycie lub bezbarwnym aragonicie. Kombinacje z niebieskawymi kryształami celestynu ze złóż sycylijskich są klasykami mineralogii i osiągają bardzo wysokie ceny. Ważna jest również wielkość kryształów oraz brak uszkodzeń, o które nietrudno ze względu na kruchość minerału. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z historycznych kopalń na Sycylii we Włoszech. Są one wzorcem jakości dla tego minerału. Bardzo cenione są również okazy z polskich złóż w Basenie Tarnobrzeskim, które często charakteryzowały się dużymi, dobrze wykształconymi kryształami. Okazy z Boliwii (El Desierto mine) również dostarczyły na rynek wiele estetycznych, dużych kryształów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Kryształy siarki są bardzo delikatne i wrażliwe. Należy je czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza gorącą, może spowodować pękanie kryształów z powodu szoku termicznego. Użycie jakichkolwiek detergentów jest niewskazane. ## Czego unikać Należy unikać gwałtownych zmian temperatury - trzymanie okazu w dłoni lub umieszczenie go pod lampą może prowadzić do pękania. Siarka jest łatwopalna i topi się w niskiej temperaturze, dlatego musi być przechowywana z dala od źródeł ciepła i otwartego ognia. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne może powodować blaknięcie intensywnej żółtej barwy. Należy chronić ją przed kontaktem z chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy siarki najlepiej przechowywać w zamkniętych, stabilnych gablotach lub pudełkach, w miejscu o stałej temperaturze i z dala od bezpośredniego światła słonecznego. Ze względu na jej kruchość, należy unikać umieszczania jej w miejscach narażonych na wibracje lub uderzenia. Każdy okaz powinien być przechowywany osobno, aby uniknąć zarysowań.