Sulphotsumoite
Wzór chemiczny: Bi<sub>3</sub>Te<sub>2</sub>S
Sulfotsumoit to rzadki siarczek i tellurek bizmutu, tworzący drobne, blaszkowate kryształy o metalicznym połysku.
Opis
## Charakterystyka Sulfotsumoit jest rzadkim minerałem z grupy siarkotellurków, chemicznie będącym siarczkiem i tellurkiem bizmutu (Bi₃Te₂S). Zazwyczaj występuje w postaci niewielkich, nieregularnych ziaren lub blaszkowatych, listewkowych agregatów. Rzadko tworzy dobrze wykształcone, heksagonalne kryształy o tabliczkowym pokroju. Jego wygląd jest typowy dla wielu kruszców - ma stalowoszary do cynowobiałego kolor i silny, metaliczny połysk. Jest minerałem nieprzezroczystym. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, a jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3. Cechuje się bardzo dużą gęstością, wynoszącą 8,16 g/cm³, co sprawia, że nawet małe okazy są zaskakująco ciężkie. Posiada doskonałą łupliwość w jednej płaszczyźnie, co powoduje jego tendencję do dzielenia się na cienkie blaszki lub listewki. Połysk jest silnie metaliczny, a rysa ma barwę szaroczarną. ## Barwy i odmiany Sulfotsumoit ma stałą, charakterystyczną barwę w odcieniach od stalowoszarej do cynowobiałej, czasami z lekkim żółtawym lub kremowym odcieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1978 roku przez Yoshimichi Shimazaki i Takeo Ozawa. Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - obecności siarki ("sulpho") - oraz do minerału tsumoitu, z którym jest blisko spokrewniony. Tsumoit z kolei wziął swoją nazwę od miejsca odkrycia, kopalni Tsumo w prefekturze Shimane w Japonii, która jest również miejscem typowym dla sulfotsumoitu. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, sulfotsumoit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów systematycznych i kruszcowych.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Cechami ułatwiającymi identyfikację sulfotsumoitu są jego stalowoszara barwa, silny metaliczny połysk, duża gęstość oraz doskonała łupliwość, która nadaje agregatom blaszkowaty lub listewkowy wygląd. Rysa jest szaroczarna. W warunkach polowych jest trudny do identyfikacji bez specjalistycznego sprzętu. ## Odróżnianie od podobnych Sulfotsumoit jest wizualnie niemal identyczny z wieloma innymi tellurkami i siarkosolami bizmutu, takimi jak tsumoit, tetradymit, tellurobizmutyt czy joséit. Tsumoit (BiTe) nie zawiera siarki, a tetradymit (Bi₂Te₂S) ma inny stosunek bizmutu do telluru. Pewne rozróżnienie tych minerałów jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą analizy chemicznej (np. EDS) lub metod rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Najczęściej spotykany jest w formie blaszkowatych lub listewkowych agregatów i nieregularnych ziaren wrośniętych w skałę. Rzadko tworzy niewielkie, sześcioboczne kryształy tabliczkowe, osiągające co najwyżej kilka milimetrów średnicy.
Środowisko geologiczne
## Geneza Sulfotsumoit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w żyłach kruszcowych formujących się w warunkach niskich i średnich temperatur, zwykle w paragenezie bogatej w bizmut, tellur, złoto i siarkę. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z bizmutem rodzimym, złotem rodzimym, tsumoitem, tetradymitem, tellurobizmutytem, joséitem-A, joséitem-B, pilsenitem, a także z bardziej pospolitymi siarczkami jak piryt i chalkopiryt. Zwykle towarzyszy mu kwarc. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska tego minerału to kopalnia Tsumo w prefekturze Shimane w Japonii (lokalizacja typowa), złoże telluru Dashuigou w prowincji Syczuan w Chinach, gdzie znajdowano bogate okazy, a także kopalnia Glava w Värmland w Szwecji oraz okolice Moctezuma w stanie Sonora w Meksyku.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska sulfotsumoitu zależy przede wszystkim od bogactwa okazu - im większa koncentracja minerału na matrycy, tym lepiej. Wysoko cenione są okazy z widocznymi, choćby niewielkimi, blaszkowatymi kryształami. Kluczowe znaczenie ma również współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami, zwłaszcza z bizmutem rodzimym lub złotem. Okazy na matriksie kwarcowym są najbardziej pożądane. ## Popularne stanowiska Za najlepsze pod względem jakości i dostępności uchodzą okazy pochodzące ze złoża Dashuigou w Chinach. Materiał z lokalizacji typowej w Japonii ma dużą wartość historyczną, ale jest ekstremalnie rzadki na rynku kolekcjonerskim.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy sulfotsumoitu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej na sucho przy użyciu miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można użyć zwilżonego wacika z wodą destylowaną, a następnie natychmiast dokładnie osuszyć okaz. Należy unikać zanurzania w wodzie. ## Czego unikać Minerał jest miękki i podatny na zarysowania. Należy chronić go przed kontaktem z twardszymi minerałami. Jest również wrażliwy na działanie kwasów i innych chemikaliów, które mogą spowodować jego trawienie lub zmianę barwy. Nie należy używać myjek ultradźwiękowych ani czyścić go parą. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, zamykanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć zarysowań i ograniczyć kontakt z wilgocią oraz zanieczyszczeniami w powietrzu, które mogłyby powodować matowienie jego powierzchni. Najlepiej trzymać go w stabilnych warunkach pokojowych.