Sudburyite

Wzór chemiczny: PdSb

Sudburyit to rzadki antymonek palladu, występujący w postaci drobnych, metalicznych ziaren w złożach siarczkowych niklu i miedzi.

## Charakterystyka Sudburyit jest rzadkim minerałem z grupy antymonków, składającym się z palladu i antymonu. Zazwyczaj tworzy bardzo małe, nieregularne ziarna lub blaszki o wielkości nieprzekraczającej kilkuset mikrometrów. Występuje wrostkach w innych minerałach kruszcowych, głównie w pentlandycie i pirhotynie. Ze względu na swój rozmiar i sposób występowania, jego cechy makroskopowe są trudne do zaobserwowania bez użycia specjalistycznego sprzętu, jak mikroskop rudny. ## Właściwości fizyczne Jako minerał metaliczny, sudburyit jest nieprzezroczysty i posiada silny, metaliczny połysk. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 4.5, co plasuje go w grupie minerałów o średniej twardości. Jest minerałem gęstym, a jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 10.36 g/cm³. ## Barwy i odmiany Sudburyit ma barwę od cynowobiałej do jasnoszarej, często z kremowym lub różowawym odcieniem obserwowanym w świetle odbitym pod mikroskopem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1973 roku przez J.L. Cabriego i J.H.G. Laflamme'a. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - zagłębia Sudbury w Ontario w Kanadzie, które jest jednym z największych na świecie kompleksów magmowych związanych ze złożami niklu, miedzi i metali z grupy platynowców. ## Zastosowania Sudburyit, wraz z innymi minerałami platynowców, jest składnikiem rud, z których pozyskuje się pallad. Ze względu na swoją rzadkość i mikroskopijne rozmiary nie ma bezpośredniego zastosowania ani znaczenia kolekcjonerskiego jako samodzielny minerał. Jego znaczenie jest czysto naukowe i złożowe.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5
Barwa: White
Połysk: Metallic
Rysa: Black
Gęstość: 9.37
Łupliwość: None
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja sudburyitu jest niemożliwa bez zaawansowanych technik laboratoryjnych. Wymaga analizy pod mikroskopem rudnym w świetle odbitym, gdzie wyróżnia się kremowo-różowawym odcieniem i silną anizotropią. Ostateczne potwierdzenie to analiza składu chemicznego za pomocą mikrosondy elektronowej (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Pod mikroskopem może być mylony z innymi minerałami platynowców, takimi jak sperrylit, kotulskit czy merenskyit. Różni się od nich subtelnymi właściwościami optycznymi (odcieniem barwy, reflektancją) oraz, przede wszystkim, składem chemicznym (stosunkiem palladu do antymonu, bizmutu czy telluru). ## Formy kryształów Sudburyit krystalizuje w układzie heksagonalnym. Tworzy wyłącznie anhedralne (nieregularne) ziarna i blaszki, często zrośnięte z innymi minerałami. Nie obserwuje się wykształconych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Sudburyit jest minerałem pochodzenia magmowego. Krystalizuje na późnych etapach dyferencjacji magmy siarczkowej, bogatej w nikiel, miedź i metale z grupy platynowców. Powstaje w wyniku segregacji cieczy siarczkowej z magmy pierwotnej, a następnie krystalizacji w temperaturze poniżej 695°C. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłej asocjacji z innymi siarczkami i arsenkami. Najczęściej towarzyszą mu: pentlandyt, pirhotyn, chalkopiryt, kubanit, maucheryt, nikielin, a także inne minerały platynowców, jak sperrylit, micheneryt i kotulskit. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne lokalizacje sudburyitu znajdują się w zagłębiu Sudbury w Ontario (Kanada), szczególnie w kopalniach Copper Cliff North i Frood. Znany jest również z kompleksu Bushveld w RPA, złoża Oktyabrskoye na Syberii (Rosja) oraz z kilku innych ultrazasadowych intruzji magmowych na świecie, m.in. w Finlandii i Chinach.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Sudburyit nie jest minerałem kolekcjonerskim w tradycyjnym tego słowa znaczeniu. Nie tworzy makroskopowych kryształów ani atrakcyjnych wizualnie okazów. Jego wartość jest czysto naukowa. W wyspecjalizowanych kolekcjach systematycznych mogą znajdować się polerowane zgłady rudy z udokumentowaną obecnością mikroskopijnych ziaren sudburyitu, gdzie jedynym kryterium jest potwierdzenie jego obecności przez analizę chemiczną. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem materiału do badań naukowych są aktywne lub historyczne kopalnie rud niklu i miedzi, takie jak te w rejonie Sudbury (Kanada) czy w kompleksie Bushveld (RPA).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy zawierające mikroskopijny sudburyit (zazwyczaj w postaci polerowanych zgładów lub płytek) należy czyścić wyłącznie sprężonym powietrzem w celu usunięcia kurzu. Wszelkie inne metody mogą uszkodzić delikatną, wypolerowaną powierzchnię. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z chemikaliami, kwasami i zasadami, które mogą reagować z siarczkami i antymonkami współwystępującymi z sudburyitem. Polerowane powierzchnie są bardzo podatne na zarysowania, dlatego należy unikać kontaktu z twardszymi przedmiotami. Nie należy podgrzewać okazu. ## Przechowywanie Okazy ze stwierdzonym sudburyitem, najczęściej w formie preparatów mikroskopowych (zgładów), powinny być przechowywane w specjalistycznych pudełkach chroniących przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać wilgotnego środowiska, które mogłoby powodować utlenianie minerałów towarzyszących.