Strengite
Wzór chemiczny: FePO₄·2H₂O
Strengit to uwodniony fosforan żelaza, ceniony przez kolekcjonerów za intensywnie fioletowe lub różowe zabarwienie i kuliste agregaty kryształów.
Opis
## Charakterystyka Strengit jest uwodnionym fosforanem żelaza(III), tworzącym izomorficzny szereg z waryscytem (fosforanem glinu). Najczęściej występuje w formie kulistych lub nerkowatych skupień o budowie promienistej, a także jako naskorupienia i naloty. Dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są rzadkie i zwykle niewielkie, przybierając formę tabliczkową lub krótkosłupową. Minerał ten jest ceniony za swoje żywe, atrakcyjne barwy. ## Właściwości fizyczne Strengit jest stosunkowo miękkim minerałem, o twardości 3.5-4 w skali Mohsa. Charakteryzuje się szklistym połyskiem, a na powierzchniach przełamu bywa matowy lub ziemisty. Jest kruchy, a jego gęstość wynosi około 2.87 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Paleta barw strengitu obejmuje odcienie od bladego różu, przez fiolet, purpurę, aż po czerwień karminową i brzoskwiniowy. Rzadziej spotykany jest bezbarwny, białawy lub zielonkawy. Okazy często wykazują strefowość barwną, z ciemniejszym wnętrzem i jaśniejszą warstwą zewnętrzną. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych, a nazewnictwo opiera się głównie na kolorze. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1877 roku przez Augusta Niesa. Nazwa "strengit" została nadana na cześć Johanna Augusta Strenga (1830-1897), niemieckiego mineraloga i profesora na Uniwersytecie w Giessen, za jego wkład w rozwój chemii analitycznej w mineralogii. ## Zastosowania Strengit nie ma zastosowań przemysłowych. Jest natomiast poszukiwanym i cenionym kamieniem kolekcjonerskim ze względu na swoje atrakcyjne kolory i formy występowania.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Strengit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej barwie (różowej, fioletowej, purpurowej) oraz formie występowania - typowych sferycznych lub promienistych agregatach. Ważnym wskaźnikiem jest także środowisko geologiczne, zwłaszcza obecność innych wtórnych minerałów fosforanowych w strefach utleniania. ## Odróżnianie od podobnych Strengit jest dimorfem fosfosyderytu, który ma identyczny skład chemiczny, lecz krystalizuje w układzie jednoskośnym. Odróżnienie ich bez badań laboratoryjnych (np. XRD) jest często niemożliwe, choć fosfosyderyt częściej tworzy wyraźne kryształy tabliczkowe. Waryscyt, glinowy odpowiednik strengitu, ma zazwyczaj barwę zieloną. Kuliste agregaty wawelitu bywają podobne, ale zwykle są zielonkawe lub białe i mają nieco inne właściwości fizyczne. ## Formy kryształów Kryształy strengitu należą do układu rombowego. Zazwyczaj są niewielkie, o pokroju tabliczkowym lub krótkosłupowym. Najczęściej jednak tworzy on agregaty: kuliste (sferolityczne), groniaste (botryoidalne) i nerkowate o wewnętrznej strukturze promienisto-włóknistej. Występuje także w formie skupień ziemistych i jako naskorupienia.
Środowisko geologiczne
## Geneza Strengit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (gossanach) złóż kruszców oraz w pegmatytach granitowych. Tworzy się w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów fosforanowych bogatych w żelazo, takich jak tryfylit czy zwłaszcza w obecności pirytu. Może również powstawać w glebach laterytowych i niektórych osadach żelazistych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi fosforanami. Do jego typowych asocjacji należą: rockbridgeit, hureaulit, kakoksen, beraunit, wiwianit, apatyt, a także tlenki i wodorotlenki żelaza (goethyt, hematyt, lepidokrokit). ## Lokalizacje Do najważniejszych światowych lokalizacji, z których pochodzą wysokiej jakości okazy strengitu, należą kopalnia Eleonore w Giessen oraz pegmatyty w Hagendorf i Pleystein w Bawarii (Niemcy). Znakomite okazy znajdowano również w kopalni Bull Moose w Dakocie Południowej (USA) oraz w regionie Mangualde (Portugalia). Występuje także w wielu innych miejscach na świecie, jednak rzadziej w formie atrakcyjnych okazów kolekcjonerskich.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy strengitu charakteryzują się głębokim, nasyconym kolorem fioletowym, purpurowym lub różowym. Kluczowa jest również forma - dobrze wykształcone, kuliste agregaty o wyraźnej promienistej budowie lub rzadkie, ostro zakończone kryształy osiągają najwyższe ceny. Atrakcyjność okazu podnosi jego umiejscowienie na kontrastującej matrycy skalnej, na przykład z ciemnym rockbridgeitem lub goethytem. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i dostarczające najlepszych okazów uważa się lokalizacje niemieckie (Pleystein, Hagendorf-Süd). Kopalnia Bull Moose w USA słynie z okazów o wyjątkowo ostrych kryształach i dobrze uformowanych sferolitach. Okazy z Portugalii (Mangualde) również są cenione przez kolekcjonerów.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy strengitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić kruche kryształy i agregaty. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na uderzenia i zarysowania ze względu na swoją niską twardość i dobrą łupliwość. Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i zasadami. Nie powinien być poddawany działaniu wysokiej temperatury, która może prowadzić do jego dehydratacji i zmiany barwy. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy strengitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby zapobiec otarciom i uszkodzeniom mechanicznym. Zaleca się chronić je przed długotrwałą ekspozycją na bezpośrednie światło słoneczne, choć jego wpływ na barwę nie jest w pełni udokumentowany.