Strelkinite

Wzór chemiczny: Na₂(U⁶⁺O₂)₂(V⁵⁺O₄)₂·₆H₂O

Strelkinit to rzadki, jaskrawożółty minerał uranylowo-wanadanowy, występujący w strefach utleniania złóż uranu i wanadu.

## Charakterystyka Strelkinit jest uwodnionym wanadanianem uranylu i sodu. Tworzy skupienia ziemiste, proszkowe lub naskorupienia o intensywnej, jaskrawożółtej barwie, czasami z zielonkawym odcieniem. Rzadko obserwuje się go w formie drobnych, tabliczkowych kryształów o rozmiarach nieprzekraczających 1 mm. Ze względu na swój skład chemiczny jest minerałem silnie radioaktywnym. ## Właściwości fizyczne Kryształy wykazują połysk szklisty do perłowego, natomiast agregaty ziemiste są matowe. Jest minerałem stosunkowo miękkim, a jego gęstość jest znaczna z uwagi na zawartość uranu. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Strelkinit występuje w charakterystycznych odcieniach koloru żółtego: od kanarkowego, przez cytrynowożółty, do żółtego z zielonkawym lub pomarańczowym tonem. Nie wyróżnia się jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany na cześć Michaiła Fiodorowicza Strelkina (1905-1965), rosyjskiego mineraloga, który wniósł znaczący wkład w badania geologii złóż uranu. Został opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału w 1974 roku. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i występowanie w niewielkich ilościach, strelkinit nie ma zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach uranowych oraz instytucji naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2-2.5
Barwa: Golden yellow, yellow-green
Połysk: Silky, Pearly
Rysa: Light yellow
Gęstość: 3.7
Łupliwość: perpendicular to {001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi strelkinitu są jego jaskrawożółta barwa, ziemiste lub proszkowe skupienia oraz silna radioaktywność, łatwo wykrywalna za pomocą licznika Geigera. W świetle ultrafalowym (zarówno długim, jak i krótkim) wykazuje brak lub bardzo słabą, zielonkawą fluorescencję. ## Odróżnianie od podobnych Strelkinit jest wizualnie niemal identyczny z karnotytem i tyujamunitem. Odróżnienie go od tych minerałów bez zaawansowanych badań (analiza chemiczna, dyfrakcja rentgenowska) jest praktycznie niemożliwe. Karnotyt zawiera potas zamiast sodu, a tyujamunit wapń. Wszystkie trzy minerały często współwystępują ze sobą. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy naskorupienia, naloty oraz skupienia ziemiste i proszkowe. Rzadko spotyka się go w postaci bardzo małych, cienkich, tabliczkowych lub listewkowych kryształów, które mogą tworzyć rozetkowe agregaty.

Środowisko występowania

## Geneza Strelkinit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu i wanadu, głównie w skałach osadowych, takich jak piaskowce i mułowce. Tworzy się w warunkach zasadowych lub obojętnych, w klimacie suchym lub półsuchym, w wyniku działania wód gruntowych na pierwotne minerały uranu (np. uraninit) i wanadu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wanadanami uranylu, takimi jak karnotyt i tyujamunit. Towarzyszą mu również inne minerały strefy utlenienia, np. gips, kalcyt, baryt, a także tlenki żelaza i manganu. ## Lokalizacje Typowe lokalizacje dla tego minerału to złoża uranowo-wanadowe na Wyżynie Kolorado w USA (stany Utah, Arizona, Kolorado, Nowy Meksyk). Występuje również w Kazachstanie (półwysep Mangystau), Uzbekistanie (pustynia Kyzył-kum) oraz w Argentynie (prowincja Mendoza).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby mikroskopijnymi, kryształami tworzącymi rozetkowe skupienia. Wysoko oceniane są również bogate, jaskrawożółte naskorupienia na kontrastującym podłożu (np. ciemnym piaskowcu). Ze względu na identyczny wygląd, okazy z potwierdzoną analitycznie tożsamością (jako strelkinit, a nie karnotyt) osiągają wyższą wartość. ## Popularne stanowiska Do klasycznych i najbardziej pożądanych lokalizacji należą te na Wyżynie Kolorado w USA, skąd pochodzi wiele okazów o intensywnej barwie. Okazy z Kazachstanu i Uzbekistanu również są obecne na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Minerału nie należy czyścić na mokro. Do usuwania kurzu można użyć miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu ze skórą i wdychania pyłu - zawsze myć ręce po kontakcie z okazem. ## Czego unikać Strelkinit jest wrażliwy na wodę i wilgoć, które mogą prowadzić do jego powolnego rozkładu. Należy chronić go przed bezpośrednim działaniem promieni słonecznych, które mogą powodować blaknięcie, oraz przed wysoką temperaturą. Unikać kontaktu z chemikaliami i kwasami. ## Przechowywanie Okazy strelkinitu muszą być przechowywane z zachowaniem zasad bezpieczeństwa dotyczących minerałów radioaktywnych. Zaleca się trzymanie ich w szczelnych, ołowianych lub szklanych pojemnikach, z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie. Powinny być przechowywane w suchym miejscu, z dala od przestrzeni życiowej i opatrzone wyraźną etykietą ostrzegawczą.