Stillwellite-(La)

Wzór chemiczny: LaBSiO<sub>5</sub>

Stillwellit-(La) to rzadki krzemian lantanowców, ceniony za dobrze wykształcone, heksagonalne kryształy o miodowej barwie.

## Charakterystyka Stillwellit-(La) jest rzadkim minerałem z grupy krzemianów, zawierającym lantan, bor i krzem. Tworzy dobrze wykształcone, sześcioboczne kryształy o pokroju pryzmatycznym lub tabliczkowym, często zakończone piramidami. Występuje również w formie skupień ziarnistych lub promienistych agregatów. Jego wygląd jest charakterystyczny, a okazy bywają częściowo przezroczyste. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością 6.5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo odpornym na zarysowania. Ma szklisty do żywicznego połysk. Jest dość ciężki, z gęstością wynoszącą około 4.6-4.7 g/cm³. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest muszlowy do nierównego. ## Barwy i odmiany Stillwellit-(La) najczęściej przybiera barwy od żółtej, przez miodowo-brązową, czerwonawobrązową, aż po zielonkawą lub niemal bezbarwną. Jego nazwa z przyrostkiem -(La) wskazuje, że lantan jest dominującym pierwiastkiem ziem rzadkich w jego strukturze, co odróżnia go od Stillwellitu-(Ce) z dominującym cerem. ## Historia i nazwa Nazwa "stillwellit" honoruje Franka Leslie Stillwella (1888–1963), australijskiego geologa. Przyrostek "-(La)" został dodany zgodnie z zasadami nazewnictwa minerałów zawierających pierwiastki ziem rzadkich, aby wskazać lantan jako dominujący pierwiastek w tym konkretnym miejscu w strukturze krystalicznej. Minerał został po raz pierwszy opisany w 1955 roku. ## Zastosowania Stillwellit-(La) nie ma żadnych zastosowań przemysłowych. Ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjne kryształy i interesujący skład chemiczny jest minerałem poszukiwanym i cenionym przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich oraz minerałach pegmatytowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
6.5
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Biała
Gęstość
4.6 - 4.7
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny
Trigonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Stillwellit-(La) można rozpoznać po jego charakterystycznym heksagonalnym (sześciobocznym) kształcie kryształów, wysokiej twardości (6.5), szklistym lub żywicznym połysku oraz stosunkowo dużej gęstości. Często występuje w charakterystycznych asocjacjach mineralnych w pegmatytach i skarnach. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi heksagonalnymi minerałami o podobnej barwie, takimi jak niektóre odmiany apatytu, berylu czy kwarcu. Od apatytu odróżnia go większa twardość. Od berylu i kwarcu różni się znacznie większą gęstością (jest odczuwalnie cięższy przy tej samej wielkości) oraz często żywicznym połyskiem. ## Formy kryształów Kryształy są zazwyczaj trygonalne, o pokroju krótkich lub długich pryzmatów heksagonalnych. Często zakończone są ścianami piramidy trygonalnej. Występuje także w formie agregatów promienistych, włóknistych lub mas ziarnistych.

Środowisko występowania

## Geneza Stillwellit-(La) jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego lub metasomatycznego. Powstaje w skarnach, karbonatytach oraz w pegmatytach syenitowych, czyli w środowiskach wzbogaconych w pierwiastki ziem rzadkich, bor i krzemionkę. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi minerałami zawierającymi pierwiastki ziem rzadkich. Typowe minerały towarzyszące to allanit, magnetyt, granaty (andradyt), epidot, kalcyt, diopsyd, tytanit oraz różne minerały z grupy pirochloru. ## Lokalizacje Najważniejsze i najbardziej znane stanowiska Stillwellitu-(La) znajdują się w Rosji, szczególnie w rejonie Gór Chibińskich na Półwyspie Kolskim. Inne znane lokalizacje to kopalnia Mary Kathleen w Queensland w Australii (miejsce odkrycia), a także wystąpienia w Kanadzie (np. Mont Saint-Hilaire w Quebecu) i USA (np. w New Jersey).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, ostre, pojedyncze kryształy o wyraźnym heksagonalnym zarysie i gładkich ścianach. Wysoko oceniane są okazy o intensywnej, miodowo-brązowej barwie i dobrej przezroczystości. Ważna jest również wielkość kryształu oraz estetyczne umiejscowienie na matrycy skalnej, zwłaszcza w towarzystwie kontrastujących minerałów. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z Półwyspu Kolskiego w Rosji oraz z kopalni Mary Kathleen w Australii są uważane za klasyczne i najbardziej pożądane na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej i miękkiej szczoteczki, a następnie dokładnie osuszyć okaz. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą powodować pęknięcia. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami. Minerał jest wrażliwy na gwałtowne zmiany temperatury. Długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne nie jest zalecana, choć nie ma dowodów na jego blaknięcie. ## Przechowywanie Okazy Stillwellitu-(La) najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub na podstawkach w zamkniętej gablocie, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na jego twardość, nie powinien być przechowywany w kontakcie z miększymi minerałami, które mógłby porysować.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej