Stillwellite-(Ce)
Wzór chemiczny: Ce³⁺BSiO₅
Stillwellit-(Ce) to rzadki krzemian boru i ceru, tworzący charakterystyczne, beczułkowate kryształy o szklistym lub żywicznym połysku.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 6.5
- Barwa
- Pale violet-gray, light pink, brownish yellow, orange
- Połysk
- Vitreous to resinous
- Rysa
- White
- Gęstość
- 4.57
- Łupliwość
- One imperfect
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Transparent,Translucent
- Układ krystaliczny
- Trigonal
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Stillwellit-(Ce) można rozpoznać po jego charakterystycznym pokroju kryształów - sześciobocznych, często beczułkowatych pryzmatów. Istotnymi cechami są również wysoka twardość (6,5), szklisty do żywicznego połysk, stosunkowo duża gęstość oraz typowe brązowe, żółte lub zielonkawe zabarwienie. Brak łupliwości i muszlowy przełam są również pomocne w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Stillwellit-(Ce) bywa mylony z niektórymi minerałami o podobnym pokroju i barwie. Od kwarcu odróżnia go znacznie większa gęstość i nieco niższa twardość. Od apatytu, który tworzy podobne heksagonalne pryzmaty, jest znacznie twardszy (apatyt ma twardość 5). Turmalin, choć bywa podobny, ma zazwyczaj wyraźne prążkowanie wzdłuż kryształu, podczas gdy w stillwellicie prążkowanie jest poprzeczne lub go brak. Od cyrkonu odróżnia go niższa twardość i inny układ krystalograficzny. ## Formy kryształów Kryształy są trygonalne, ale wykazują pseudoheksagonalną (sześcioboczną) symetrię. Najczęściej tworzą krótkie lub wydłużone pryzmaty, często o beczułkowatym kształcie, zwężające się ku końcom. Ściany pryzmatów bywają prążkowane horyzontalnie. Kryształy są zakończone ścianami piramid. Występuje także w skupieniach ziarnistych i promienistych agregatach.
Środowisko występowania
## Geneza Stillwellit-(Ce) jest minerałem hydrotermalnym lub metasomatycznym, związanym ze skałami bogatymi w pierwiastki ziem rzadkich. Powstaje w skarnach, karbonatytach oraz w zmienionych pegmatytach alkalicznych. Jego krystalizacja zachodzi w warunkach podwyższonej temperatury i ciśnienia, w obecności roztworów bogatych w bor, krzemionkę i pierwiastki ziem rzadkich, głównie cer. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi minerałami ziem rzadkich oraz minerałami typowymi dla środowisk metasomatycznych. Do jego najczęstszych asocjacji należą: allanit-(Ce), uraninit, granaty (szczególnie andradyt), epidot, diopsyd, kalcyt, kwarc, tytanit, fluoryt oraz różne minerały z grupy amfiboli. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne miejsce występowania, skąd pochodzą duże i dobrze wykształcone kryształy, to kopalnia Mary Kathleen w Queensland w Australii. Inne znaczące lokalizacje na świecie to złoża w regionie Bajkonur w Kazachstanie, kompleksy alkaliczne na Półwyspie Kolskim w Rosji (np. masyw Chibiny), złoże Mountain Pass w Kalifornii (USA), a także wystąpienia w Szwecji (np. w kopalniach regionu Bastnäs) i Kanadzie (Quebec).
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy stillwellitu-(Ce) o dobrze wykształconych, ostrych i nieuszkodzonych kryształach. Wysoko oceniana jest intensywna, miodowożółta lub czerwonobrązowa barwa oraz dobra przezroczystość. Duże, pojedyncze kryształy o beczułkowatym kształcie są znacznie bardziej poszukiwane niż skupienia ziarniste. Atrakcyjność okazu podnosi również jego estetyczne umiejscowienie na matrycy skalnej, zwłaszcza w towarzystwie kontrastujących minerałów, jak biały kalcyt czy kwarc. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy, uznawane za wzorcowe dla tego minerału, pochodzą z kopalni Mary Kathleen w Queensland w Australii. Kryształy stamtąd osiągają znaczne rozmiary i charakteryzują się doskonałym wykształceniem. Okazy z Kazachstanu i Rosji również są cenione na rynku kolekcjonerskim, choć często mają nieco inny pokrój lub barwę.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy stillwellitu-(Ce) można bezpiecznie czyścić letnią wodą z dodatkiem delikatnego mydła, używając miękkiej szczoteczki do usunięcia zanieczyszczeń z zagłębień. Po umyciu należy go dokładnie spłukać, najlepiej wodą destylowaną, i pozostawić do całkowitego wyschnięcia lub delikatnie osuszyć miękką szmatką. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów, które mogą go uszkodzić. Należy unikać myjek ultradźwiękowych oraz czyszczenia parowego, ponieważ wahania temperatury i wibracje mogą powodować powstawanie wewnętrznych pęknięć. Nie należy go narażać na długotrwałą ekspozycję na intensywne światło słoneczne, które teoretycznie może wpłynąć na jego barwę. ## Przechowywanie Stillwellit-(Ce) jest stosunkowo twardy, jednak aby uniknąć zarysowań lub uszkodzeń, powinien być przechowywany oddzielnie od innych minerałów, zwłaszcza tych twardszych (jak kwarc, topaz czy korund). Najlepiej trzymać go w osobnych pudełkach klaserowych z miękką wyściółką. Chronić przed kurzem i nagłymi zmianami temperatury.