Stilbite-Ca

Wzór chemiczny: NaCa₄(Si₂₇Al₉)O₇₂·₂₈H₂O

Stilbit-Ca to pospolity minerał z grupy zeolitów, tworzący charakterystyczne agregaty kryształów w formie przypominającej snopki lub muszki.

## Charakterystyka Stilbit-Ca jest uwodnionym glinokrzemianem sodu i wapnia, należącym do grupy zeolitów. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą są formy skupień, które tworzy. Kryształy, choć same w sobie są tabliczkowe, niemal zawsze występują w zrośniętych agregatach przypominających kształtem snopki zboża, wachlarze lub muszki. Te charakterystyczne formy powstają w wyniku specyficznego typu zrostów bliźniaczych. Poszczególne kryształy w agregacie często mają lekko zakrzywione ściany, co nadaje całym skupieniom miękki, zaokrąglony wygląd. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3.5-4. Jest również dość lekki, o gęstości około 2.1-2.2 g/cm³. Połysk jest przeważnie szklisty, jednak na doskonałych powierzchniach łupliwości staje się wyraźnie perłowy, co jest jedną z jego cech rozpoznawczych. Jest przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Stilbit-Ca najczęściej występuje w kolorze białym, kremowym, łososiowo-różowym lub bezbarwnym. Rzadziej spotykane są okazy żółtawe, pomarańczowe, czerwonobrązowe lub szare. Nazwa "stilbit" była dawniej używana dla całej serii, jednak w 1997 roku Międzynarodowa Asocjacja Mineralogiczna (IMA) podzieliła ją na Stilbit-Ca (z dominującym wapniem) i znacznie rzadszy Stilbit-Na (z dominującym sodem). Większość okazów kolekcjonerskich oznaczanych jako "stilbit" to w rzeczywistości Stilbit-Ca. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od greckiego słowa *stilbein*, oznaczającego "lśnić" lub "błyszczeć", co jest nawiązaniem do jego charakterystycznego, perłowego połysku. Minerał został po raz pierwszy opisany przez francuskiego mineraloga René Just Haüy’a w 1796 roku. ## Zastosowania Stilbit-Ca jest przede wszystkim cenionym i popularnym minerałem kolekcjonerskim. Ze względu na swoje właściwości typowe dla zeolitów (zdolność do wymiany jonowej i odwracalnej dehydratacji), ma potencjalne zastosowania przemysłowe jako sito molekularne, jednak nie jest w tym celu eksploatowany na dużą skalę.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5-4
Połysk: Vitreous, Pearly on cleavage surfaces
Rysa: White
Gęstość: 2.1-2.2
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną stilbitu-Ca są jego unikalne agregaty w formie snopków, wachlarzy lub "muszek". Połączenie tej formy z perłowym połyskiem na powierzchniach łupliwości jest niemal jednoznaczne. Reaguje z kwasem solnym, pieniąc się i ulegając rozkładowi. ## Odróżnianie od podobnych Stilbit-Ca bywa mylony z innymi zeolitami, głównie z heulandytem. Heulandyt tworzy jednak kryształy o innym kształcie (często opisywanym jako "trumienkowaty"), ma silniejszy perłowy połysk na jednej, głównej płaszczyźnie łupliwości i rzadko tworzy snopkowate agregaty. Laumontyt, inny podobny zeolit, ma tendencję do dehydratacji w suchym powietrzu, stając się kruchy i matowy, czego nie obserwuje się u stabilnego stilbitu-Ca. ## Formy kryształów Kryształy są jednoskośne, o pokroju tabliczkowym, spłaszczone równolegle do płaszczyzny łupliwości. Prawie zawsze występują w charakterystycznych, krzyżowych zrostach bliźniaczych, które budują większe, promieniste lub snopkopodobne agregaty. Mogą również tworzyć skupienia kuliste i sferolityczne.

Środowisko występowania

## Geneza Stilbit-Ca jest typowym minerałem hydrotermalnym niskich temperatur. Powstaje głównie jako wypełnienie pęcherzy pogazowych (migdałów) i szczelin w wulkanicznych skałach zasadowych, takich jak bazalty i andezyty. Występuje również w żyłach hydrotermalnych oraz jako produkt przeobrażeń w niektórych skałach metamorficznych niskiego stopnia. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi zeolitami, takimi jak heulandyt, apofyllit, chabazyt, laumontyt i skolecyt. Często towarzyszą mu również kalcyt, kwarc (w tym chalcedon i agat) oraz prehnit. ## Lokalizacje Jest to minerał szeroko rozpowszechniony na świecie. Do klasycznych, historycznych lokalizacji należą Berufjörður na Islandii oraz Wyspy Owcze. Najsłynniejsze współczesne stanowiska, dostarczające tysięcy okazów na rynek kolekcjonerski, znajdują się w Indiach, w rejonie Pune i Nasik (stan Maharasztra), na obszarze trapów dekańskich. Znaczące okazy pochodzą również z USA (New Jersey, Oregon), Kanady (Nowa Szkocja) oraz Brazylii (Rio Grande do Sul).

Rzadkość

Pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy stilbitu-Ca charakteryzują się dużymi, dobrze wykształconymi i ostro zarysowanymi agregatami snopkowatymi. Intensywna, łososiowo-różowa barwa jest szczególnie poszukiwana, podobnie jak okazy czysto białe lub bezbarwne. Dużą rolę odgrywa estetyka kompozycji - atrakcyjne są okazy, gdzie snopki stilbitu kontrastują barwą i formą z minerałami towarzyszącymi, na przykład z zielonym apofyllitem, niebieskim chalcedonem lub białymi kulami skolecytu. Ważna jest również nienaruszona, estetyczna matryca skalna. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z kamieniołomów w rejonie Pune (dawniej Poona) i Nasik w Indiach. To stamtąd pochodzą największe i najpiękniejsze łososiowe "snopki", często w spektakularnych asocjacjach z innymi zeolitami.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy stilbitu-Ca należy czyścić bardzo ostrożnie ze względu na ich miękkość i doskonałą łupliwość. Najlepiej używać miękkiego pędzelka i wody destylowanej do usuwania kurzu i luźnych zabrudzeń. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować rozpad delikatnych agregatów. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów. Jako minerał uwodniony, może ulec uszkodzeniu (dehydratacji) pod wpływem wysokiej temperatury, co prowadzi do utraty połysku i przezroczystości. Należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem przez twardsze minerały. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach lub w gablotach, z dala od kurzu i możliwości kontaktu z innymi minerałami. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem słonecznym.