stibiwantyt

Wzór chemiczny: Sb<sup>3+</sup><sub>2</sub>V<sup>4+</sup>O<sub>5</sub>

Stiwanit to rzadki tlenek antymonu i wanadu, charakteryzujący się diamentowym połyskiem i występowaniem w postaci drobnych, igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Stiwanit jest tlenkiem antymonu i wanadu, tworzącym zazwyczaj niewielkie, ale efektowne skupienia. Najczęściej występuje w formie agregatów drobnych, igiełkowych lub pryzmatycznych kryształów, które mogą układać się w rozbieżne, promieniste wachlarze lub zwarte, subparalelne wiązki. Jego najbardziej charakterystyczną cechą wizualną jest bardzo silny, diamentowy połysk, który wyróżnia go na tle skały macierzystej. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością w skali Mohsa wynoszącą 4-4.5, co oznacza, że można go zarysować stalowym ostrzem. Jest przeświecający i odznacza się silnym, diamentowym połyskiem. Jego przełam jest drzazgowaty, co jest typowe dla minerałów o pokroju włóknistym lub igiełkowym. ## Barwy i odmiany Stiwanit przyjmuje barwy od żółtobrązowej, przez czerwonobrązową, do brązowej. Nie są znane jego specyficzne odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1983 roku przez J. L. Jambora, A. C. Robertsa i A. J. Criddle'a. Jego nazwa nawiązuje bezpośrednio do składu chemicznego: pochodzi od łacińskiego słowa *stibium* (antymon) oraz nazwy pierwiastka *wanad* (vanadium). Jako miejsce typowe (miejsce pierwszego znalezienia) wskazano Taylor Pit w rejonie Potash Sulphur Springs w stanie Arkansas, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, stiwanit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-4.5
Barwa
Yellow-green.
Połysk
Adamantine
Rysa
white
Gęstość
0
Łupliwość
Prismatic {210}; also weak to poor {110}.
Przełam
Splintery
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi stiwanitu są jego charakterystyczny, bardzo silny diamentowy połysk, brązowa barwa oraz igiełkowa lub pryzmatyczna forma kryształów tworzących promieniste agregaty. Ważnym wskaźnikiem jest również jego środowisko występowania - strefy utleniania złóż antymonu. ## Odróżnianie od podobnych Stiwanit bywa mylony z innymi brązowymi minerałami o silnym połysku. Od rutylu odróżnia go znacznie niższa twardość (rutyl ma twardość 6-6.5). Od niektórych odmian sfalerytu różni się formą kryształów (sfaleryt tworzy kryształy regularne) i brakiem doskonałej łupliwości. Jego specyficzne współwystępowanie z minerałami antymonu jest również istotną wskazówką. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie rombowym. Tworzy igiełkowe lub smukłe pryzmatyczne kryształy, wydłużone wzdłuż jednej osi. Kryształy te niemal zawsze występują w postaci agregatów - rozbieżnych, promienistych lub subparalelnych wiązek.

Środowisko występowania

## Geneza Stiwanit jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach utleniania (wietrzenia) złóż hydrotermalnych, w wyniku przeobrażeń rodzimego antymonu w obecności roztworów zawierających wanad. Tworzy się w pustkach i szczelinach w obrębie żył kwarcowych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z minerałami, z których powstaje lub którym towarzyszy. Są to przede wszystkim: antymon rodzimy, stibikonit, walentynit, cerwantyt oraz kwarc. ## Lokalizacje Jest to minerał bardzo rzadki, znany z nielicznych lokalizacji na świecie. Najważniejszą z nich jest miejsce typowe w Arkansas, USA. Poza tym jego występowanie potwierdzono między innymi w kopalni Baccu Locci na Sardynii (Włochy) oraz w kilku miejscach w Japonii.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów stiwanitu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i estetyki agregatów krystalicznych. Najbardziej cenione są próbki z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi atrakcyjne wizualnie, promieniste skupienia. Wysoko oceniany jest również intensywny, diamentowy połysk oraz kontrast z minerałami towarzyszącymi na matrycy skalnej. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, większość okazów na rynku to tzw. mikromontaże (okazy do oglądania pod powiększeniem). ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i cenione przez kolekcjonerów okazy pochodzą z miejsca jego pierwszego odkrycia - Taylor Pit w Arkansas, USA. Stanowią one materiał referencyjny dla tego gatunku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy stiwanitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Ze względu na jego niewielką twardość, należy unikać silnego tarcia. Nie zaleca się stosowania myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne agregaty kryształów. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi środkami chemicznymi i kwasami. Minerał jest kruchy i wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem przez twardsze minerały. Nie ma szczegółowych danych na temat jego wrażliwości na światło czy temperaturę, jednak zaleca się standardową ostrożność. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy stiwanitu, zwłaszcza te w formie mikromontaży, najlepiej przechowywać w osobnych, zamykanych pudełkach (typu "membrane box" lub klasycznych pudełkach na mikrominerały), aby zabezpieczyć je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej