Stibiopalladinite

Wzór chemiczny: Pd<sub>5</sub>Sb<sub>2</sub>

Stibiopalladynit to rzadki stop palladu i antymonu, występujący w postaci metalicznych, srebrzystobiałych ziaren i skupień.

## Charakterystyka Stibiopalladynit jest naturalnym stopem (antymonkiem) palladu i antymonu. Występuje najczęściej w formie niewielkich, nieregularnych ziaren, blaszek lub jako masywne, zbite skupienia wrosłe w inne minerały. Rzadko tworzy słabo wykształcone, heksagonalne kryształy. Ma metaliczny wygląd o srebrzystobiałej lub stalowoszarej barwie, często z różowawym lub żółtawym odcieniem. Na świeżej powierzchni jest jasny, lecz z czasem może matowieć. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się wysoką gęstością, wynoszącą około 10 g/cm³, co jest typowe dla minerałów z grupy platynowców. Jest nieprzezroczysty i posiada silny, metaliczny połysk. Twardość w skali Mohsa wynosi 4-5, co oznacza, że jest twardszy od miedzi, ale można go zarysować stalowym nożem. ## Barwy i odmiany Stibiopalladynit ma dość stałą barwę srebrzystobiałą do stalowoszarej. Czasami obserwuje się na nim różowawy lub bladożółty odcień. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1927 roku przez H.R. Adama, nawiązuje bezpośrednio do jego składu chemicznego - antymonu (łac. *stibium*) i palladu. Został on po raz pierwszy zidentyfikowany w próbkach pochodzących z Bushveld Igneous Complex w Republice Południowej Afryki. ## Zastosowania Stibiopalladynit, wraz z innymi minerałami platynowców, z którymi współwystępuje, jest ważnym źródłem palladu. Pallad jest metalem szlachetnym o kluczowym znaczeniu w przemyśle motoryzacyjnym (katalizatory), elektronicznym, chemicznym oraz w jubilerstwie.

Właściwości

Twardość Mohsa
4-5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Szara
Gęstość
10
Łupliwość
Niedoskonała wg {0001}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Heksagonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne stibiopalladnitu to jego srebrzystobiała barwa z metalicznym połyskiem, wysoka gęstość oraz występowanie w asocjacji z innymi minerałami platynowców i siarczkami w ultrazasadowych skałach magmowych. Identyfikacja w terenie jest trudna i zwykle wymaga analizy laboratoryjnej (np. EDS) ze względu na niewielkie rozmiary ziaren i podobieństwo do innych platynowców. ## Odróżnianie od podobnych Stibiopalladynit można pomylić z innymi minerałami z grupy platynowców, takimi jak platyna rodzima, sperrylit czy inne antymonki i arsenki palladu. Platyna jest zazwyczaj bardziej ciągliwa i ma nieco jaśniejszy odcień. Ostateczne odróżnienie wymaga specjalistycznych badań składu chemicznego. ## Formy kryształów Najczęściej tworzy nieregularne ziarna, blaszki i masywne skupienia. Bardzo rzadko obserwuje się słabo wykształcone, tabliczkowe kryształy o zarysie heksagonalnym, osiągające rozmiary do kilku milimetrów.

Środowisko występowania

## Geneza Stibiopalladynit jest minerałem pochodzenia magmowego. Krystalizuje w późnych stadiach dyferencjacji magmy w dużych, warstwowych intruzjach skał ultrazasadowych i zasadowych, takich jak piroksenity, dunity i noryty. Powstaje w wyniku segregacji cieczy krzemianowo-siarczkowej bogatej w metale z grupy platyny. ## Asocjacje mineralne Minerał ten niemal zawsze współwystępuje z innymi minerałami platynowców (PGM), takimi jak braggit, kooperit, platyna rodzima, a także z siarczkami metali nieszlachetnych, głównie chalkopirytem, pentlandytem i pirotynem. Często towarzyszy mu również chromit. ## Lokalizacje Najważniejsze i typowe stanowisko dla stibiopalladnitu to Bushveld Igneous Complex w RPA, zwłaszcza w rejonie horyzontu Merensky Reef. Znaczące wystąpienia odnotowano również w kompleksie Stillwater w Montanie (USA), w intruzji Sudbury w Kanadzie oraz w złożach niklu i miedzi w rejonie Norylska na Syberii (Rosja).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu stibiopalladnitu zależy przede wszystkim od wielkości i stopnia wykształcenia jego skupień. Najbardziej cenione są okazy z widocznymi, dobrze wyodrębnionymi, metalicznymi ziarnami lub blaszkami, kontrastującymi z otaczającą skałą. Rzadko spotykane, słabo wykształcone kryształy są obiektem pożądania specjalistycznych kolekcjonerów. Czystość i połysk powierzchni również podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej klasyczne i cenione okazy pochodzą z kopalń platyny w obrębie Bushveld Igneous Complex w Republice Południowej Afryki. Okazy ze Stillwater w USA czy z Rosji również są poszukiwane, ale rzadziej dostępne na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Zazwyczaj nie wymaga czyszczenia, ponieważ występuje jako wrostki w skale macierzystej. Jeśli konieczne jest usunięcie kurzu, można użyć miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. Należy unikać mycia wodą, a zwłaszcza środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi agresywnymi chemikaliami, które mogą reagować z metalami. Mimo że jest dość stabilny, długotrwała ekspozycja na wilgoć może prowadzić do powolnego matowienia powierzchni. ## Przechowywanie Okazy stibiopalladnitu najlepiej przechowywać w suchym miejscu, w zamkniętych pudełkach klaserowych lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i zanieczyszczeniami. Jako minerał wrośnięty w skałę jest stosunkowo odporny na uszkodzenia mechaniczne, ale należy unikać uderzeń.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej