Stewartite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup>Fe<sup>3+</sup><sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>2</sub>·8H<sub>2</sub>O

Uwodniony fosforan manganu i żelaza, tworzący charakterystyczne, drobne, żółte lub brązowawe agregaty igiełkowych kryształów.

## Charakterystyka Stewartyt to uwodniony fosforan manganu i żelaza, występujący najczęściej w postaci niewielkich, promienistych lub włóknistych skupień i naskorupień. Tworzy wachlarzowate lub kuliste agregaty złożone z bardzo drobnych, igiełkowych lub listewkowych kryształów, rzadko przekraczających kilka milimetrów długości. Zazwyczaj jest spotykany w formie nalotów i powłok na innych minerałach fosforanowych. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2. Jest kruchy i ma gęstość około 2,94 g/cm³. Połysk stewartytu określa się jako szklisty, czasem matowy lub ziemisty na powierzchniach zwietrzałych. Jest przeświecający, a w grubszych skupieniach staje się nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Stewartyt przybiera barwy od jasnożółtej, przez złocistożółtą, po żółtobrązową i czerwonobrązową. Jego odcień zależy od stopnia utlenienia żelaza oraz obecności domieszek. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian handlowych ani barwnych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1912 roku przez Waldemara T. Schallera. Jego nazwa pochodzi od kopalni Stewart w rejonie Pala w hrabstwie San Diego w Kalifornii (USA), gdzie został odkryty. Jest to jego lokalizacja typowa. ## Zastosowania Stewartyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów minerałów oraz naukowców badających wtórne strefy utleniania w pegmatytach granitowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Vitreous to dull
Rysa
Yellow
Gęstość
2.94
Łupliwość
Perfect on {010}
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Stewartyt rozpoznaje się głównie po jego charakterystycznej formie występowania - drobnych, promienistych agregatach o żółtej lub brązowawej barwie. Kluczowe cechy to również bardzo niska twardość, szklisty połysk oraz specyficzne środowisko występowania (strefy utleniania w pegmatytach fosforanowych). ## Odróżnianie od podobnych Stewartyt bywa mylony z innymi wtórnymi fosforanami o podobnej barwie i pokroju, takimi jak laueit czy strunzyt, z którymi często współwystępuje. Laueit tworzy jednak kryształy o innym pokroju (tabliczkowe) i często ma bardziej pomarańczowy odcień. Strunzyt tworzy podobne skupienia igiełkowe, ale ma nieco inną barwę (słomkowożółtą do zielonkawej) i odmienną strukturę krystaliczną. Pewne rozróżnienie tych minerałów często wymaga zaawansowanych badań, np. rentgenowskiej analizy strukturalnej (XRD). ## Formy kryształów Kryształy stewartytu są bardzo małe, wydłużone, listewkowe lub igiełkowe. Prawie zawsze występują w postaci promienistych, wachlarzowatych lub sferulitycznych agregatów. Spotykany jest także w formie włóknistych powłok i nalotów.

Środowisko występowania

## Geneza Stewartyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złożonych pegmatytów granitowych. Tworzy się w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów fosforanowych, głównie z szeregu litofilitu-tryfylitu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi fosforanami, takimi jak laueit, strunzyt, strengit, rockbridge’yt, hureaulit, a także z pozostałościami pierwotnych fosforanów (tryfylit, litofilit) oraz z kwarcem, muskowitem i albitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska tego minerału znajdują się w USA, w kopalni Stewart w Kalifornii (lokalizacja typowa) oraz w pegmatytach w hrabstwie Custer w Dakocie Południowej. Znany jest również z Hagendorf w Bawarii (Niemcy), z kilku stanowisk w Brazylii (np. w stanie Minas Gerais) oraz z Finlandii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, bogatymi skupieniami promienistych agregatów o intensywnej, złocistożółtej barwie. Ważna jest również estetyczna kompozycja na matrycy skalnej oraz asocjacja z innymi rzadkimi minerałami fosforanowymi. Ze względu na mikroskopijny rozmiar kryształów, stewartyt jest głównie obiektem zainteresowania kolekcjonerów mikrominerałów. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej - kopalni Stewart w Kalifornii - są uważane za klasyczne i historycznie najważniejsze. Wysokiej jakości mikrokryształy pochodzą również z pegmatytów w Hagendorf w Niemczech, które dostarczyły wielu dobrze zbadanych okazów stewartytu i minerałów towarzyszących.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy stewartytu są bardzo delikatne i kruche. Należy je czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Kontakt z wodą, zwłaszcza gorącą, może prowadzić do rehydratacji lub uszkodzenia delikatnych kryształów. Pod żadnym pozorem nie wolno używać myjek ultradźwiękowych ani środków chemicznych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę, która może spowodować jego odwodnienie i zmianę struktury. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami. Ze względu na niską twardość jest podatny na zarysowania i uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach (np. typu micromount), aby chronić je przed kurzem, światłem i uszkodzeniami. Należy go izolować od twardszych minerałów, które mogłyby go zarysować. Najlepsze jest stabilne środowisko o niskiej wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej