Stanfieldite

Wzór chemiczny: Ca₄Mg₅(PO₄)₆

Stanfieldyt to rzadki fosforan wapnia i magnezu, znajdowany głównie w meteorytach pallasytowych, tworzący niewielkie ziarna o żywicznym połysku.

## Charakterystyka Stanfieldyt jest bardzo rzadkim minerałem z grupy fosforanów, występującym niemal wyłącznie w meteorytach. Tworzy niewielkie, anhedralne (nieprawidłowo wykształcone) ziarna lub agregaty, zwykle o wielkości poniżej 1 mm. Jego obecność jest często związana z innymi fosforanami w obrębie metalicznej matrycy żelazowo-niklowej lub w otoczeniu kryształów oliwinu. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 4 w skali Mohsa. Ma połysk określany jako żywiczny do szklistego i jest zazwyczaj przeświecający. Gęstość stanfieldytu wynosi około 3,16 g/cm³. ## Barwy i odmiany Stanfieldyt najczęściej przybiera barwę od jasnożółtej, przez żółtobrązową, do czerwonobrązowej. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Charlesa A. Stanfielda, kolekcjonera meteorytów z Arkansas w USA, który dostarczył do badań próbkę meteorytu, w której po raz pierwszy zidentyfikowano ten minerał. Został on opisany i zatwierdzony jako nowy gatunek minerału w 1967 roku przez Louisa H. Fuchsa. Miejscem typowym jest meteoryt pallasytowy Estherville, znaleziony w hrabstwie Emmet w stanie Iowa, USA. ## Zastosowania Stanfieldyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako składnik meteorytów dostarczający informacji o procesach formowania się ciał niebieskich, oraz kolekcjonerskie, choć ze względu na niewielkie rozmiary i rzadkość jest obiektem zainteresowania głównie wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów meteorytowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5-5
Barwa: Amber to pale red
Połysk: Resinous
Rysa: White
Gęstość: 3.15
Łupliwość: Imperfect on {100}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja stanfieldytu jest niezwykle trudna bez zaawansowanych metod analitycznych. W obrębie meteorytu pallasytowego można go podejrzewać jako drobne, żółtawe lub brązowawe ziarna o żywicznym połysku, często w bliskim sąsiedztwie innych fosforanów, takich jak farringtonit czy merrillit. Rozpoznanie opiera się głównie na analizie chemicznej (EDS) i dyfrakcji rentgenowskiej (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi fosforanami występującymi w meteorytach, takimi jak merrillit, whitlockit czy farringtonit, które często mają podobny wygląd i wykształcenie. Pewne odróżnienie możliwe jest wyłącznie za pomocą metod laboratoryjnych. ## Formy kryształów Stanfieldyt tworzy nieregularne, anhedralne ziarna i skupienia. Nie obserwuje się go w formie dobrze wykształconych, idiomorficznych kryształów.

Środowisko występowania

## Geneza Stanfieldyt jest minerałem pochodzenia pozaziemskiego. Powstaje w meteorytach, głównie pallasytach, które składają się z kryształów oliwinu osadzonych w metalicznej matrycy żelazowo-niklowej. Uważa się, że krystalizuje w późnych etapach formowania się macierzystego ciała pallasytów, w wyniku reakcji z udziałem fosforu obecnego w stopie metalicznym. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z oliwinem, kamacytem, taenitem, schreibersytem, troilitem, a także innymi rzadkimi fosforanami, takimi jak farringtonit i merrillit. ## Lokalizacje Jego występowanie potwierdzono w wielu pallasytach. Do najważniejszych należą meteoryty: Estherville (Iowa, USA - lokalizacja typowa), Imilac (pustynia Atakama, Chile), Brahin (Białoruś), Brenham (Kansas, USA), Esquel (Argentyna) oraz Fukang (Chiny).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska stanfieldytu jest nierozerwalnie związana z jakością okazu meteorytu, w którym występuje. Ponieważ ziarna są mikroskopijne lub bardzo małe, ich indywidualna ocena jest rzadko możliwa. Wartość okazu podnosi bogactwo skupień stanfieldytu, ich intensywniejsza barwa (np. czerwonobrązowa) oraz dobrze udokumentowane pochodzenie z konkretnego, znanego spadku meteorytu. Najbardziej cenione są wypolerowane plastry pallasytów, na których widoczne są ziarna stanfieldytu w otoczeniu oliwinów i metalu. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z klasycznych lokalizacji pallasytowych, takich jak Imilac, Esquel czy Fukang, są najbardziej pożądane przez kolekcjonerów ze względu na piękno i stabilność tych meteorytów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów zawierających stanfieldyt, ze względu na ich pochodzenie meteorytowe i obecność metalicznego żelaza, generalnie nie powinno się czyścić na mokro. Pył można usuwać bardzo ostrożnie za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, chemikaliami i środkami czyszczącymi, ponieważ mogą one wywołać korozję otaczającej matrycy żelazowo-niklowej. Minerał jest wrażliwy na kwasy. Należy chronić go przed wilgocią i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy meteorytów zawierające stanfieldyt powinny być przechowywane w suchym środowisku, najlepiej w szczelnym pojemniku (tzw. "membrane box") lub w gablocie z pochłaniaczem wilgoci (np. żelem krzemionkowym). Ogranicza to ryzyko utleniania się metalicznych składników meteorytu.