Stalderite

Wzór chemiczny: Tl<sup>1+</sup>Cu<sup>1+</sup>(Zn<sup>2+</sup>,Fe<sup>2+</sup>,Hg<sup>2+</sup>)<sub>2</sub>As<sup>3+</sup><sub>2</sub>S<sup>2-</sup><sub>6</sub>

Stalderyt to bardzo rzadki siarkosól talu, miedzi, cynku i arsenu, tworzący drobne, ciemnoczerwone kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Stalderyt jest bardzo rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, odznaczającym się złożonym składem chemicznym zawierającym tal, miedź, cynk i arsen. Występuje w formie bardzo małych, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów, rzadko przekraczających 0.5 mm długości. Najczęściej tworzy skupienia zrosłych ze sobą kryształów lub występuje jako wrostki w innych minerałach, głównie w realgarze. Jego kryształy są zazwyczaj zbyt małe, by można je było obserwować gołym okiem, a do ich identyfikacji niezbędny jest mikroskop. ## Właściwości fizyczne Kryształy stalderytu wykazują metaliczny połysk i są nieprzezroczyste. Minerał ten jest dość miękki, a jego twardość w skali Mohsa wynosi około 3. Jest minerałem kruchym. ## Barwy i odmiany Stalderyt ma charakterystyczną, ciemnoczerwoną barwę, która w świetle odbitym pod mikroskopem może wykazywać odcienie od szaroniebieskiego do białego. Rysa minerału jest czerwonawa. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Minerał został odkryty w kamieniołomie Lengenbach w dolinie Binn (Binntal) w Szwajcarii, który jest jego lokalizacją typową. Został opisany w 1995 roku przez zespół mineralogów (Graeser, Schwander, Wulf, Edenharter, Criddle). Nazwa "stalderyt" została nadana na cześć Hansa-Antona Staldera (1925-2013), szwajcarskiego mineraloga i kustosza Muzeum Historii Naturalnej w Bernie, w uznaniu jego wkładu w badania mineralogii alpejskich złóż, w tym złoża Lengenbach. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, stalderyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i jest cennym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów rzadkich i mikromontów.

Właściwości

Twardość Mohsa
3
Połysk
Metallic
Rysa
Reddish
Gęstość
4.96
Łupliwość
Perfect on {100}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja stalderytu jest niezwykle trudna i niemożliwa do przeprowadzenia bez specjalistycznego sprzętu. Rozpoznanie opiera się na analizie chemicznej (EDS/WDS) w celu potwierdzenia obecności talu, miedzi, cynku i arsenu, oraz na badaniach krystalograficznych (XRD). Wizualnie, pod mikroskopem, można zaobserwować małe, ciemnoczerwone kryształy o metalicznym połysku, często w towarzystwie realgaru. ## Odróżnianie od podobnych Stalderyt może być mylony z innymi rzadkimi siarkosolami talu z Lengenbach, takimi jak hutchinsonit, wallisit czy imhofit. Odróżnienie jest możliwe niemal wyłącznie na podstawie szczegółowych analiz chemicznych i strukturalnych. Jego ciemnoczerwona barwa i współwystępowanie z realgarem są pewną wskazówką, ale nie cechą definitywną. ## Formy kryształów Stalderyt krystalizuje w układzie jednoskośnym. Tworzy bardzo małe, tabliczkowe lub krótkopryzmatyczne kryształy, często spłaszczone. Zazwyczaj występują one w formie niewielkich skupień lub jako pojedyncze, izolowane kryształy narosłe na innych minerałach lub wrostki w nich.

Środowisko występowania

## Geneza Stalderyt powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych w złożach metamorficznych. W lokalizacji typowej (Lengenbach) jest związany z dolomitycznymi marmurami (tzw. dolomit Binnit). Jego powstanie wiąże się z krystalizacją z roztworów bogatych w siarkę, arsen, tal i metale nieszlachetne. ## Asocjacje mineralne Minerał ten najczęściej występuje w paragenezie z realgarem (często jako wrostki), aurypigmentem, hutchinsonitem, edenharterytem, jentschitem, a także z pirytem i sfalerytem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i dobrze udokumentowanym miejscem występowania stalderytu na świecie jest kamieniołom Lengenbach w dolinie Binn (Binntal), w kantonie Valais w Szwajcarii. Jest to jego lokalizacja typowa i jak dotąd jedyna znana.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu stalderytu jest oceniana przede wszystkim na podstawie bogactwa i wielkości kryształów, chociaż te i tak pozostają mikroskopijne. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, ciemnoczerwonej barwie, dobrze odcinającymi się od matrycy. Ważna jest również asocjacja z innymi rzadkimi minerałami z Lengenbach. ## Popularne stanowiska Wszystkie znane okazy stalderytu pochodzą z jednego miejsca na świecie: kamieniołomu Lengenbach w Szwajcarii. To stanowisko jest absolutnym monopolistą w dostarczaniu tego minerału na rynek kolekcjonerski.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy stalderytu, zazwyczaj w postaci mikromontów, nie wymagają czyszczenia. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi chemikaliami. ## Czego unikać Stalderyt jest minerałem kruchym i wrażliwym chemicznie. Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi środkami czyszczącymi. Ze względu na zawartość toksycznych pierwiastków (tal, arsen) należy unikać wdychania pyłu i myć ręce po każdym kontakcie z minerałem. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed kurzem, uszkodzeniami mechanicznymi i wilgocią. Przechowywać z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej