Spiroffite

Wzór chemiczny: Mn<sup>2+</sup><sub>2</sub>Te<sup>4+</sup><sub>3</sub>O<sub>8</sub>

Spiroffit to rzadki telluryn manganu, tworzący niewielkie, tabliczkowe kryształy o charakterystycznej, czerwonobrązowej barwie.

## Charakterystyka Spiroffit jest tellurynem manganu, należącym do grupy rzadkich minerałów wtórnych. Występuje w postaci niewielkich, dobrze wykształconych kryształów o pokroju tabliczkowym lub cienkopryzmatycznym, często zebranych w promieniste lub wachlarzowate agregaty. Rzadziej tworzy skupienia masywne. Jego cechą charakterystyczną jest intensywny, diamentowy połysk na powierzchniach kryształów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością wynoszącą 3.5 w skali Mohsa. Jest dość kruchy i wykazuje dobrą łupliwość w jednym kierunku. Jego gęstość jest znaczna i wynosi 5,01 g/cm³, co jest wyczuwalne nawet w niewielkich okazach. Jest przeświecający, a jego przełam ma charakter muszlowy. ## Barwy i odmiany Spiroffit przybiera barwy od czerwonobrązowej do ciemnobrązowej, niekiedy niemal czarnej. Rysa, jaką pozostawia, jest jasnobrązowa. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. Istnieje jego cynkowy analog strukturalny - cynkospiroffit, który bywa z nim mylony. ## Historia i nazwa Minerał został opisany w 1969 roku przez Paula Briana Moore'a i Paula B. Bartona, Jr. Nazwa spiroffit upamiętnia Kirila Spiroffa (1901–1981), profesora mineralogii w Michigan College of Mining and Technology, w uznaniu jego wkładu w badania mineralogiczne, zwłaszcza regionu Keweenaw w Michigan. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, spiroffit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem w zaawansowanych kolekcjach minerałów systematycznych i regionalnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5
Połysk
Adamantine
Rysa
Light brown
Gęstość
5.01
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Conchoidal
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne spiroffitu to jego czerwonobrązowa barwa, silny, niemal diamentowy połysk, stosunkowo duża gęstość oraz charakterystyczne formy występowania w postaci drobnych, tabliczkowych kryształów. Ważnym wskaźnikiem jest również jego parageneza, czyli współwystępowanie z innymi tellurynami i tellurkami w strefach utleniania. ## Odróżnianie od podobnych Spiroffit może być mylony z innymi rzadkimi, brązowymi minerałami telluru, takimi jak sonoraity czy kuranakhit, które często występują w tych samych lokalizacjach. Wizualne odróżnienie bywa niemożliwe. Cynkospiroffit, jego cynkowy analog, jest praktycznie identyczny i wymaga analizy chemicznej (np. EDS) do pewnej identyfikacji. Od pospolitszych minerałów, jak np. rutyl, odróżnia go niższa twardość. ## Formy kryształów Kryształy spiroffitu są jednoskośne, wykształcone w formie cienkich tabliczek lub listewek, często wydłużonych w jednym kierunku. Zwykle tworzą wachlarzowate, promieniste lub częściowo równoległe agregaty narastające na skałę macierzystą lub wypełniające niewielkie szczeliny.

Środowisko występowania

## Geneza Spiroffit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (tzw. czapach żelaznych) hydrotermalnych złóż kruszców, które są bogate w tellur. Tworzy się w wyniku wietrzenia i przemian pierwotnych tellurków pod wpływem wód powierzchniowych bogatych w tlen. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi produktami utleniania telluru. Do jego typowych asocjacji należą: tellur rodzimy, paratelluryt, teineit, sonoraity, kuranakhit oraz jego cynkowy odpowiednik, cynkospiroffit. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania spiroffitu, skąd pochodzą najlepsze okazy, jest kopalnia Moctezuma (znana też jako Baker-Hinkley-Jones Mine) w miejscowości Moctezuma w stanie Sonora w Meksyku. Jest to lokalizacja typowa dla tego minerału.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska okazów spiroffitu zależy od kilku czynników. Najwyżej cenione są bogate skupienia dobrze wykształconych, błyszczących kryształów na niewielkiej matrycy skalnej. Istotny jest rozmiar poszczególnych kryształów (choć zawsze są one małe, okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są wyjątkowe), intensywność czerwonobrązowej barwy oraz połysk. Dodatkową wartość stanowi asocjacja z innymi rzadkimi i estetycznymi minerałami tellurowymi. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość, jeśli nie wszystkie, okazy spiroffitu dostępne na rynku kolekcjonerskim pochodzą z jednego miejsca - kopalni Moctezuma w stanie Sonora w Meksyku. Jest to stanowisko, które dostarczyło najlepszych na świecie próbek tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy spiroffitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Ze względu na niską twardość, czyszczenie mechaniczne jest niewskazane. Absolutnie należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie silnych kwasów i innych chemikaliów. Należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem, ponieważ jest kruchy i stosunkowo miękki. Nie ma szczegółowych danych na temat jego wrażliwości na światło czy temperaturę, jednak standardowo dla rzadkich minerałów zaleca się unikanie długotrwałej ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne i skrajne temperatury. ## Przechowywanie Najbezpieczniejszym sposobem przechowywania spiroffitu jest umieszczenie go w osobnym, wyściełanym pudełku kolekcjonerskim, aby zapobiec kontaktowi z twardszymi minerałami. Chronić przed kurzem i wilgocią.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej