Spertiniite

Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup>(OH)<sub>2</sub>

Spertynit to wodorotlenek miedzi(II), tworzący charakterystyczne, niebieskie, sferulityczne agregaty i powłoki.

## Charakterystyka Spertynit jest wodorotlenkiem miedzi(II) i stanowi rzadki minerał wtórny. Najczęściej występuje w postaci kulistych agregatów (sferulity), skupień włóknistych lub promienistych, a także jako cienkie powłoki i naskorupienia na innych minerałach. Poszczególne kryształy są mikroskopijne, igiełkowe lub listewkowe, co nadaje agregatom wygląd od jedwabistego po matowy. Ze względu na swój skład chemiczny, jest blisko spokrewniony z innymi wtórnymi minerałami miedzi. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, a jego twardość w skali Mohsa jest trudna do precyzyjnego zmierzenia ze względu na formę występowania; szacuje się ją na około 4. Jest dość lekki, o gęstości około 3.1 g/cm³. Kryształy są przezroczyste do przeświecających, jednak w formie masywnych agregatów staje się nieprzezroczysty. Wykazuje szklisty połysk na powierzchniach kryształów, a w skupieniach włóknistych - jedwabisty. ## Barwy i odmiany Spertynit ma charakterystyczną, intensywną niebieską barwę w różnych odcieniach, od jasnoniebieskiego i błękitnego po ciemniejszy niebieskozielony. Nie wyróżnia się dla niego żadnych nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1980 roku przez J.D. Grice'a i R.A. Gaulta na podstawie materiału z kopalni Jeffrey w Asbestos (obecnie Val-des-Sources) w Quebecu w Kanadzie. Jego nazwa honoruje Francesco Spertiniego (ur. 1937), geologa kopalnianego w kopalni Jeffrey, który jako pierwszy zauważył ten minerał. ## Zastosowania Spertynit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest ceniony wyłącznie jako minerał kolekcjonerski, poszukiwany przez zaawansowanych zbieraczy ze względu na swoją rzadkość i estetyczny wygląd.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Vitreous
Rysa
Pale blue
Gęstość
3.1
Łupliwość
Perfect on {100}, good on {010} and {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Spertynit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie - niebieskich, kulistych lub półkulistych agregatach (sferulity) o promienistej wewnętrznej strukturze. Jego intensywnie niebieska barwa i występowanie jako minerał wtórny w asocjacji z innymi minerałami miedzi są kluczowymi wskazówkami. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi niebieskimi, wtórnymi minerałami miedzi. Od **chryzokoli** odróżnia go bardziej zdefiniowana, sferulityczna struktura (chryzokola jest zwykle bezpostaciowa, żelowa). Od **azurytu** różni się formą (azuryt tworzy częściej wyraźne kryształy tabliczkowe lub skupienia ziarniste) oraz nieco jaśniejszym, bardziej "mlecznym" odcieniem niebieskiego. Reakcja z kwasami może być pomocna, ale jest to metoda niszcząca. ## Formy kryształów Spertynit tworzy mikroskopijne, wydłużone kryształy o pokroju igiełkowym lub listewkowym. Kryształy te niemal zawsze występują w formie promienistych lub włóknistych agregatów, które układają się w charakterystyczne sferulity (kule) lub półkule, a także tworzą powłoki i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Spertynit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców miedzi. Tworzy się w wyniku reakcji roztworów bogatych w miedź z otaczającymi skałami w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. Jest produktem wietrzenia chalkopirytu i innych siarczków miedzi. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi minerałami strefy utleniania, takimi jak chalkopiryt (jako minerał pierwotny), malachit, azuryt, brochantyt, atacamit, a także z minerałami skałotwórczymi, np. diopsydem, wezuwianem i grossularem, szczególnie w środowisku skarnów. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko, skąd pochodzą najlepsze okazy, to kopalnia Jeffrey w Val-des-Sources (dawniej Asbestos) w Quebecu, Kanada. Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Kombat w Namibii; Laurion w Grecji; oraz kilka miejsc w Niemczech (np. w górach Harz).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej pożądane okazy spertynitu charakteryzują się dobrze uformowanymi, kompletnymi sferulitami o intensywnej, jednolitej niebieskiej barwie. Wysoko cenione są okazy, na których widoczne są liczne, nieuszkodzone kuleczki, kontrastujące z barwą skały macierzystej. Ważna jest również estetyka kompozycji i brak uszkodzeń mechanicznych delikatnych agregatów. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej cenione i poszukiwane przez kolekcjonerów są okazy z lokalizacji typowej - kopalni Jeffrey w Quebecu w Kanadzie. Uważane są one za światowy standard dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy spertynitu są bardzo delikatne. Należy je czyścić wyłącznie za pomocą sprężonego powietrza w celu usunięcia kurzu. Jakikolwiek kontakt z wodą lub płynami jest niewskazany, ponieważ może uszkodzić kruche agregaty. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, kwasami i wszelkimi chemikaliami, które mogą reagować z wodorotlenkiem miedzi. Minerał jest wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne, dlatego należy unikać wibracji, uderzeń i tarcia. Nie należy go czyścić ultradźwiękami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w zamkniętych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać ekspozycji na wilgoć i bezpośrednie światło słoneczne.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej