Sperrylite
Wzór chemiczny: PtAs₂
Sperrylit to arsenek platyny, najczęściej spotykany minerał tego pierwiastka, tworzący charakterystyczne, regularne kryształy o metalicznym połysku.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 6-7
- Barwa
- Tin-white
- Połysk
- Metallic
- Rysa
- Dark grey to black
- Gęstość
- 10.58
- Łupliwość
- Indistinct on {001}
- Przełam
- Conchoidal
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Isometric
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Sperrylit rozpoznaje się po jego charakterystycznej cynowobiałej barwie, bardzo silnym metalicznym połysku, dużej gęstości oraz regularnych, sześciennych lub ośmiościennych formach kryształów. Jego twardość (6-7) jest również istotną cechą diagnostyczną, odróżniającą go od wielu innych siarczków i arsenków. ## Odróżnianie od podobnych Sperrylit bywa mylony z galeną, która ma podobny połysk i regularne kryształy, ale jest znacznie bardziej miękka (twardość ok. 2,5) i wykazuje doskonałą łupliwość. Piryt ma podobną twardość i formy kryształów, ale jego barwa jest wyraźnie mosiężnożółta. Od innych platynoidów, takich jak platyna rodzima, odróżnia go lepiej wykształcona forma krystaliczna. ## Formy kryształów Kryształy sperrylitu krystalizują w układzie regularnym. Najczęściej spotykane są sześciany i ośmiościany oraz ich wzajemne kombinacje (kubooktaedry). Kryształy mogą osiągać rozmiary od mikroskopijnych do kilku centymetrów, choć te większe są rzadkością. Występuje jako pojedyncze, narosłe kryształy lub wrostki w innych minerałach.
Środowisko występowania
## Geneza Sperrylit powstaje głównie w magmowych złożach siarczkowych związanych z ultrazasadowymi i zasadowymi intruzjami skalnymi (np. noryty, piroksenity). Krystalizuje z resztkowych, bogatych w platynę i arsen stopów siarczkowych. Spotykany jest również w złożach hydrotermalnych oraz, jako minerał odporny na wietrzenie, w aluwialnych złożach okruchowych (placerowych). ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi siarczkami i arsenkami miedzi, niklu i żelaza, takimi jak chalkopiryt, pentlandyt, pirotyn, piryt, a także z innymi minerałami z grupy platyny (PGM), np. platyną rodzimą, koperitem i braggitem. Występuje również w towarzystwie magnetytu i chromitu. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowisko sperrylitu to kompleks magmowy Sudbury w Ontario, Kanada. Inne znaczące lokalizacje to kompleks Bushveld w RPA (Transwal), złoża niklowo-miedziowe w rejonie Norylska i na Półwyspie Kolskim w Rosji, a także złoże Stillwater w Montanie, USA.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi i nieuszkodzonymi kryształami o silnym połysku. Wysoko oceniane są kryształy o złożonych formach (kombinacje sześcianu i ośmiościanu) oraz te, które są wyeksponowane na kontrastującej matrycy skalnej. Rozmiar kryształu ma kluczowe znaczenie - okazy przekraczające 1 cm są już uważane za wyjątkowe. Czystość powierzchni, wolna od nalotów i zmatowienia, również podnosi wartość okazu. ## Popularne stanowiska Najsłynniejsze i najbardziej pożądane okazy sperrylitu pochodzą z kopalń w rejonie Sudbury w Kanadzie. Okazy z kompleksu Bushveld w RPA również są wysoko cenione, podobnie jak te z Rosji, choć są one rzadziej dostępne na rynku kolekcjonerskim.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy sperrylitu należy czyścić bardzo ostrożnie. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W przypadku silniejszych zabrudzeń można użyć wody destylowanej i delikatnej szczoteczki, a następnie dokładnie osuszyć okaz. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Sperrylit jest chemicznie stabilny, ale należy unikać jego kontaktu z silnymi kwasami. Ze względu na zawartość arsenu, pył minerału jest toksyczny - należy unikać jego wdychania podczas ewentualnej obróbki. Nie wymaga specjalnej ochrony przed światłem czy temperaturą, ale należy chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem, mimo jego dużej twardości. ## Przechowywanie Kryształy sperrylitu są kruche, dlatego najlepiej przechowywać je w osobnych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, aby uniknąć kontaktu z innymi minerałami. Dobrze wykształcone kryształy warto eksponować w gablotach, z dala od miejsc narażonych na wibracje i uderzenia.