Soddyite

Wzór chemiczny: (U⁶⁺O₂)₂SiO₄(H₂O)₂

Soddyit to rzadki, silnie radioaktywny krzemian uranylu, tworzący charakterystyczne, drobne kryształy o intensywnie żółtej barwie.

## Charakterystyka Soddyit jest minerałem należącym do grupy krzemianów uranylu. Wyróżnia się intensywną, kanarkową lub bursztynowożółtą barwą i silną radioaktywnością. Tworzy najczęściej bardzo małe, pryzmatyczne lub dipiramidalne kryształy, które rzadko przekraczają 1-2 mm długości. Kryształy te często występują w postaci promienistych agregatów, naskorupień lub tworzą naloty na uraninicie i innych minerałach uranu. Ze względu na swój skład chemiczny, jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania złóż uranowych. ## Właściwości fizyczne Kryształy soddyitu wykazują połysk szklisty do żywicznego. Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi od 3.5 do 4. Jest dość ciężki jak na minerał nie-metaliczny, z gęstością wynoszącą około 4.7 g/cm³. Jest przezroczysty do przeświecającego. Nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest nierówny do muszlowego. ## Barwy i odmiany Soddyit występuje w różnych odcieniach koloru żółtego - od jasnożółtego, kanarkowego, przez żółtozielony, aż po bursztynowy i żółtobrązowy. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został po raz pierwszy opisany w 1922 roku przez belgijskiego mineraloga Alfreda Schoepa. Nazwa "soddyit" została nadana na cześć Fredericka Soddy'ego (1877-1956), brytyjskiego radiochemika i laureata Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 1921 roku za jego fundamentalne prace nad radioaktywnością i izotopami. Odkrycie minerału miało miejsce w kopalni Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga (wówczas Kongo Belgijskie). ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, soddyit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ma znaczenie wyłącznie naukowe i jest cenionym minerałem kolekcjonerskim, poszukiwanym przez specjalistów gromadzących minerały uranu.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-4
Barwa: Canary-yellow, amber-yellow
Połysk: Vitreous to Resinous
Rysa: Pale yellow
Gęstość: 4.63
Łupliwość: Perfect on {001}, good on {111}
Przełam: Uneven to Conchoidal
Przezroczystość: Transparent,Translucent,Opaque
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną soddyitu jest jego intensywnie żółta barwa, charakterystyczna forma drobnych, dipiramidalnych lub pryzmatycznych kryształów oraz silna radioaktywność, łatwo wykrywalna za pomocą licznika Geigera-Müllera. Często tworzy promieniste agregaty na ciemnej macierzy uraninitowej. ## Odróżnianie od podobnych Soddyit można pomylić z innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak uranofan, kasolit czy skłodowskit. Uranofan często tworzy igiełkowe kryształy w promienistych skupieniach i jest krzemianem wapnia. Kasolit, będący krzemianem ołowiu, ma znacznie większą gęstość. Skłodowskit, krzemian magnezu, ma zazwyczaj jaśniejszy, cytrynowożółty odcień. Pewne rozróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych (XRD, EDS), jednak forma kryształów soddyitu (krótkie, dipiramidalne) jest dość charakterystyczna. ## Formy kryształów Soddyit krystalizuje w układzie rombowym. Najczęściej spotykane są krótkie, pryzmatyczne kryształy zakończone ścianami piramidy, co nadaje im wygląd bipyramidalny. Występuje również w postaci skupień promienistych, rozetkowych, a także jako naloty i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Soddyit jest minerałem wtórnym, powstającym wyłącznie w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku przeobrażenia pierwotnego uraninitu pod wpływem wód bogatych w krzemionkę. Jest jednym z pierwszych krzemianów uranylu krystalizujących w takich warunkach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten najczęściej współwystępuje z uraninitem (jako minerałem pierwotnym) oraz innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak kasolit, skłodowskit, curyt, uranofan, torbernit i fourmarieryt. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania soddyitu, skąd pochodzą najlepsze na świecie okazy, jest kopalnia Shinkolobwe w prowincji Katanga, Demokratyczna Republika Konga. Znany jest również z kilku innych lokalizacji, m.in. z kopalni Kasompi, również w Katandze. Wystąpienia odnotowano także w Czechach (Jáchymov), Niemczech (Johanngeorgenstadt) oraz w USA (stany Utah i Arizona), jednak okazy z tych miejsc są znacznie rzadsze i mniej efektowne.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy soddyitu to te z dobrze wykształconymi, ostrymi i lśniącymi kryształami o intensywnej, bursztynowożółtej barwie. Szczególnie poszukiwane są bogate grupy krystaliczne tworzące promieniste agregaty na kontrastującej, ciemnej matrycy uraninitowej. Wielkość kryształów jest kluczowym czynnikiem - okazy z kryształami przekraczającymi 2-3 mm są już uważane za wyjątkowe. Czystość, czyli brak uszkodzeń i zanieczyszczeń, również znacząco podnosi wartość. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądanym i klasycznym stanowiskiem dla soddyitu jest kopalnia Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga. Okazy stamtąd stanowią światowy standard dla tego minerału i osiągają najwyższe ceny na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazów soddyitu generalnie nie powinno się czyścić na mokro. Pył można usuwać bardzo ostrożnie za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza. Ze względu na kruchość i potencjalne ryzyko (radioaktywność), należy unikać wszelkich inwazyjnych metod. ## Czego unikać Soddyit jest silnie radioaktywny. Należy bezwzględnie unikać wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. Mycie rąk po każdym kontakcie z minerałem jest obowiązkowe. Nie należy go przechowywać w miejscach stałego przebywania ludzi (biurka, sypialnie). Należy chronić go przed wilgocią i chemikaliami. ## Przechowywanie Okazy soddyitu muszą być przechowywane w specjalnych, szczelnych pojemnikach, najlepiej z ołowianą wyściółką, aby zminimalizować emisję promieniowania. Pojemniki te powinny być wyraźnie oznakowane międzynarodowym symbolem radioaktywności. Przechowywać należy w suchym miejscu, z dala od innych minerałów, które mogłyby ulec uszkodzeniu od promieniowania.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej