Smithite

Wzór chemiczny: Ag₁+As₃+S₂-₂

Smithyt to rzadki siarczek srebra i arsenu, tworzący charakterystyczne, pseudoheksagonalne kryształy o intensywnej, czerwonej barwie.

## Charakterystyka Smithyt jest rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, chemicznie definiowanym jako siarczek srebra i arsenu. Jego najbardziej charakterystyczną cechą są dobrze wykształcone, tabliczkowe kryształy, które często wykazują pseudoheksagonalny zarys. Zwykle występują jako pojedyncze kryształy lub w niewielkich grupach, narosłe na podłożu skalnym. Minerał jest ceniony za intensywną, czerwoną do pomarańczowoczerwonej barwę oraz wysoki połysk. ## Właściwości fizyczne Smithyt jest stosunkowo miękkim minerałem, o twardości około 3-3.5 w skali Mohsa. Charakteryzuje się diamentowym do żywicznego połyskiem, który nadaje mu wyjątkowy wygląd. Jest minerałem dość gęstym, co jest typowe dla związków zawierających srebro. Kryształy są zazwyczaj przezroczyste do przeświecających. ## Barwy i odmiany Dominującą i właściwie jedyną spotykaną barwą smithytu jest intensywna czerwień w różnych odcieniach, od pomarańczowoczerwonego po rubinowy. Kolor ten jest na tyle charakterystyczny, że stanowi jedną z głównych cech diagnostycznych. Nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany w 1905 roku na cześć George'a Fredericka Herberta Smitha (1872-1953), brytyjskiego mineraloga z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie, który jako pierwszy opisał jego właściwości krystalograficzne. Smithyt został odkryty w kamieniołomie Lengenbach w dolinie Binn (Binntal) w Szwajcarii, która pozostaje jego lokalizacją typową i głównym źródłem najlepszych okazów. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, niewielkie rozmiary kryształów i kruchość, smithyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest natomiast wysoko cenionym i poszukiwanym minerałem kolekcjonerskim, zwłaszcza okazy pochodzące z typowej lokalizacji w Szwajcarii.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3-3.5
Połysk: Adamantine to Resinous
Rysa: Orange-red
Gęstość: 4.96
Łupliwość: Perfect on {100}
Przełam: Conchoidal
Przezroczystość: Transparent to Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Smithyt rozpoznaje się przede wszystkim po jego intensywnej, czerwonej barwie, charakterystycznym pseudoheksagonalnym kształcie kryształów oraz diamentowym połysku. Ważną wskazówką jest również jego występowanie w specyficznym środowisku geologicznym, często w asocjacji z innymi rzadkimi siarkosolami. ## Odróżnianie od podobnych Smithyt można pomylić z innymi czerwonymi minerałami, takimi jak realgar, cynober czy proustyt. - Od **realgaru** odróżnia go forma kryształów (realgar tworzy słupkowe kryształy) i większa stabilność (realgar łatwo rozpada się pod wpływem światła na żółty proszek). - Od **cynobru** różni się formą kryształów i zazwyczaj bardziej pomarańczowym odcieniem. Cynober ma też znacznie większą gęstość. - Od **proustytu** (rubinowe srebro) jest trudny do odróżnienia bez zaawansowanych badań, ponieważ oba są czerwonymi siarkosolami srebra. Smithyt zawiera arsen trójwartościowy (As³⁺), podczas gdy proustyt zawiera arsen w formie anionu [AsS₃]³⁻. Kluczowa jest więc analiza chemiczna lub znajomość potwierdzonej lokalizacji. ## Formy kryształów Smithyt krystalizuje w układzie jednoskośnym, ale jego kryształy niemal zawsze mają postać cienkich, sześciobocznych tabliczek, które doskonale imitują symetrię układu heksagonalnego. Występują jako pojedyncze, narosłe kryształy lub w niewielkich, luźnych skupieniach.

Środowisko występowania

## Geneza Smithyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego niskich temperatur. Powstaje w złożach żyłowych, w których krążące roztwory bogate w srebro, arsen i siarkę krystalizują w szczelinach skał, głównie dolomitów. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi rzadkimi siarkosolami, zwłaszcza w typowej lokalizacji. Do najważniejszych minerałów towarzyszących należą: realgar, proustyt, sartoryt, baumhaueryt, lengenbachit oraz piryt. ## Lokalizacje Smithyt jest minerałem ekstremalnie rzadkim. Jedynym miejscem na świecie, gdzie występuje w postaci dobrze wykształconych, kolekcjonerskich kryształów, jest kamieniołom Lengenbach w dolinie Binn (Binntal) w kantonie Valais w Szwajcarii. Jest to jego lokalizacja typowa i praktycznie jedyne źródło okazów dostępnych na rynku.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy smithytu to te, które posiadają ostro zarysowane, w pełni wykształcone kryształy o intensywnej, rubinowoczerwonej barwie i wysokiej przezroczystości. Kluczowe jest, aby kryształy były nieuszkodzone i dobrze wyeksponowane na matrycy skalnej, najlepiej w kontraście z białym dolomitem. Rozmiar kryształów ma duże znaczenie - okazy przekraczające kilka milimetrów są już uważane za wyjątkowe. ## Popularne stanowiska Jedynym liczącym się na rynku kolekcjonerskim stanowiskiem jest kamieniołom Lengenbach w Szwajcarii. Okazy z tej lokalizacji są uważane za światowy standard dla tego minerału i osiągają najwyższe ceny.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy smithytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością. Dopuszczalne jest użycie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie konieczności można bardzo ostrożnie przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie natychmiast go osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Smithyt jest wrażliwy na działanie światła - długotrwała ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne może powodować jego ciemnienie i utratę intensywnej barwy. Należy unikać kontaktu z chemikaliami, kwasami i detergentami. Minerał jest miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. ## Przechowywanie Okazy smithytu najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach kolekcjonerskich, chroniąc je przed światłem, kurzem i nagłymi zmianami temperatury. Ekspozycja powinna odbywać się w warunkach kontrolowanego, rozproszonego oświetlenia (np. LED).