Sinhalite

Wzór chemiczny: MgAlBO<sub>₄</sub>

Rzadki boran magnezu i glinu, ceniony jako kamień szlachetny o barwach od żółtej i zielonej po brązową.

## Charakterystyka Sinhalit jest rzadkim minerałem z grupy boranów, który przez wiele lat był błędnie identyfikowany jako brązowy perydot (oliwin). Jego nazwa pochodzi od "Sinhala", sanskryckiego słowa oznaczającego Sri Lankę, gdzie został po raz pierwszy poprawnie zidentyfikowany. Występuje w postaci dobrze wykształconych, pryzmatycznych lub tabliczkowych kryształów, ale najczęściej spotykany jest w formie obtoczonych ziaren i otoczaków w osadach aluwialnych. Czyste, przezroczyste okazy o żywej barwie są niezwykle cenione i wykorzystywane w jubilerstwie. ## Właściwości fizyczne Sinhalit charakteryzuje się znaczną twardością, wynoszącą 6,5-7 w skali Mohsa, co czyni go trwałym kamieniem jubilerskim. Ma szklisty połysk i jest zazwyczaj przezroczysty do przeświecającego. Gęstość minerału waha się od 3,47 do 3,50 g/cm³, co jest wartością stosunkowo wysoką i pomocną w diagnostyce. ## Barwy i odmiany Paleta barw sinhalitu rozciąga się od bladożółtej, przez odcienie miodowe, zielonkawożółte, oliwkowozielone, aż po intensywnie brązowe i czerwonawobrązowe. Najbardziej poszukiwane są kamienie o żywych, nasyconych kolorach bez szarych lub burych tonów. Nie wyróżnia się odrębnych odmian handlowych, a klasyfikacja opiera się głównie na kolorze i jego intensywności. ## Historia i nazwa Minerał został formalnie opisany i nazwany w 1952 roku przez G.F. Claringbulla i M.H. Heya z Muzeum Brytyjskiego. Odkryli oni, że wiele kamieni ze Sri Lanki, od dawna klasyfikowanych jako perydoty, w rzeczywistości stanowi nowy, nieznany dotąd gatunek mineralny. Nazwa nawiązuje bezpośrednio do historycznej nazwy wyspy, będącej głównym źródłem tego minerału. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjny wygląd i dobre właściwości fizyczne, sinhalit jest przede wszystkim kamieniem szlachetnym i kolekcjonerskim. Fasetowane kamienie są ozdobą pierścionków, wisiorków i kolczyków. Okazy o słabszej przezroczystości lub z inkluzjami trafiają do specjalistycznych kolekcji mineralogicznych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 6.5-7
Połysk: Vitreous
Rysa: White
Gęstość: 3.47-3.50
Łupliwość: Indistinct
Przełam: Conchoidal to uneven
Przezroczystość: Transparent to translucent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi sinhalitu są jego charakterystyczne barwy (odcienie żółci, zieleni i brązu), wysoka gęstość (łatwo wyczuwalna "waga" w dłoni) oraz silny pleochroizm, czyli zmiana odcieni barwy w zależności od kierunku obserwacji (zazwyczaj od bladożółtej przez zielonkawobrązową do ciemnobrązowej). Posiada również wysoki współczynnik załamania światła, co przekłada się na dobrą brylancję w kamieniach fasetowanych. ## Odróżnianie od podobnych Sinhalit bywa mylony z wieloma innymi kamieniami szlachetnymi. Od perydotu (oliwinu) odróżnia go wyższa gęstość i inne właściwości optyczne (perydot ma silniejszą podwójną refrakcję, widoczną często gołym okiem jako podwojenie krawędzi faset). Od cyrkonu odróżnia go niższa dyspersja (brak "ognia" charakterystycznego dla cyrkonu) i niższa gęstość. Chryzoberyl jest twardszy (8,5 w skali Mohsa). Identyfikacja często wymaga użycia specjalistycznych narzędzi gemmologicznych, takich jak refraktometr i waga hydrostatyczna. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie rombowym. Kryształy mają zazwyczaj pokrój pryzmatyczny, często wydłużony. Występuje również w postaci nieregularnych ziaren lub obtoczonych otoczaków w złożach aluwialnych, co jest wynikiem transportu rzecznego.

Środowisko występowania

## Geneza Sinhalit jest minerałem pochodzenia metamorficznego. Powstaje w strefach kontaktowych, w skałach bogatych w magnez i glin, które zostały poddane działaniu fluidów bogatych w bor. Typowym środowiskiem jego występowania są skarny powstałe na kontakcie intruzji granitowych z dolomitami lub wapieniami magnezowymi, a także w niektórych gnejsach i granulitach. ## Asocjacje mineralne Minerałami, które często towarzyszą sinhalitowi, są spinel (zwłaszcza pleonast), flogopit, chondrodyt, diopsyd, szafir, a także minerały z grupy turmalinu. Występowanie tych minerałów razem z sinhalitem jest wskazówką co do warunków jego powstawania. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym źródłem sinhalitu o jakości jubilerskiej jest Sri Lanka, szczególnie złoża aluwialne w rejonie Ratnapury. Znaczące ilości, w tym dobrze wykształcone kryształy, pochodzą z Mjanmy (Birmy), zwłaszcza z okolic Mogoku. Inne znane lokalizacje to Madagaskar, Tanzania oraz Chiny. Wystąpienia odnotowano również w Stanach Zjednoczonych (Nowy Jork, New Jersey), ale nie mają one znaczenia jubilerskiego.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy sinhalitu charakteryzują się intensywną, ale nie za ciemną barwą - poszukiwane są zwłaszcza żywe odcienie złocistobrązowe, miodowe i zielonkawe. Kluczowa jest wysoka przezroczystość i brak widocznych gołym okiem inkluzji. Duże, czyste kamienie powyżej 5 karatów są bardzo rzadkie i osiągają wysokie ceny. W przypadku okazów krystalicznych wartość podnosi dobrze wykształcona, nieuszkodzona forma kryształu oraz jego wielkość. ## Ceny rynkowe Ceny fasetowanych sinhalitów są bardzo zróżnicowane. Małe kamienie (poniżej 1 karata) o przeciętnej barwie mogą kosztować od kilkudziesięciu do około 100-150 USD za karat. Kamienie o lepszej barwie i czystości w przedziale 1-3 karatów osiągają ceny 200-500 USD za karat. Wyjątkowe okazy powyżej 5 karatów, o nasyconej barwie i doskonałej czystości, mogą być wyceniane na 1000 USD za karat lub więcej. ## Popularne stanowiska Kolekcjonerzy najbardziej pożądają okazów z klasycznych lokalizacji. Kamienie ze Sri Lanki, często o pięknych brązowych i żółtych odcieniach, mają wartość historyczną. Z kolei okazy z Mogoku w Mjanmie są znane z występowania w postaci dobrze wykształconých kryształów, często w asocjacji z innymi rzadkimi minerałami, co czyni je niezwykle atrakcyjnymi dla kolekcjonerów minerałów, a nie tylko kamieni szlachetnych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Sinhalit jest stosunkowo twardy i trwały, co ułatwia jego pielęgnację. Najbezpieczniejszą metodą czyszczenia jest użycie letniej wody z mydłem i miękkiej szczoteczki (np. do zębów). Po umyciu należy go dokładnie spłukać i osuszyć miękką ściereczką. Jest odporny na działanie myjek ultradźwiękowych, ale należy zachować ostrożność, jeśli kamień posiada wewnętrzne pęknięcia lub liczne inkluzje. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z silnymi kwasami i zasadami, które mogą uszkodzić powierzchnię kamienia. Mimo dobrej twardości, nie jest on odporny na gwałtowne zmiany temperatury, które mogą prowadzić do powstawania wewnętrznych pęknięć. Chroń go również przed silnymi uderzeniami i kontaktem z twardszymi materiałami (np. diamentem, korundem), które mogą go zarysować. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie biżuterii z sinhalitem oraz okazów kolekcjonerskich osobno, w miękkim woreczku lub w wyściełanym pudełku z przegródkami. Zapobiega to przypadkowemu zarysowaniu przez twardsze kamienie oraz porysowaniu przez sinhalit miększych minerałów i metali.