Sieleckiite

Wzór chemiczny: Cu<sup>2+</sup><sub>3</sub>Al<sub>4</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(OH)<sub>12</sub>·2H<sub>2</sub>O

Sieleckit to bardzo rzadki, wtórny minerał miedzi i aluminium, tworzący niebieskozielone, rozetowe skupienia mikroskopijnych kryształów.

## Charakterystyka Sieleckit jest uwodnionym fosforanem miedzi i glinu, występującym w strefach utleniania złóż kruszców. Tworzy charakterystyczne, kuliste lub półkuliste agregaty i rozetowe skupienia o intensywnej, niebieskozielonej barwie. Poszczególne kryształy mają formę bardzo małych, listewkowych lub tabliczkowych płytek, które rzadko przekraczają ułamki milimetra, przez co są dostrzegalne jedynie pod powiększeniem. ## Właściwości fizyczne Kryształy sieleckitu wykazują połysk szklisty do perłowego na powierzchniach łupliwości. Minerał jest przeświecający. Ze względu na mikroskopijną wielkość kryształów, dokładne określenie twardości i gęstości jest trudne; twardość szacuje się na około 2-3 w skali Mohsa, a gęstość obliczona wynosi 3.25 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał ten występuje w jednolitym, niebieskozielonym lub turkusowym kolorze. Nie wyróżniono żadnych jego odmian. ## Historia i nazwa Sieleckit został odkryty na hałdach dawnej kopalni miedzi "Miedzianka" w Rudawach Janowickich, w pobliżu Jeleniej Góry na Dolnym Śląsku. Został opisany i zatwierdzony jako nowy minerał przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 1987 roku. Jego nazwa honoruje Roberta Sieleckiego, polskiego kolekcjonera minerałów, który znalazł pierwsze próbki tego minerału.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Połysk
Szklisty, Perłowy
Rysa
Jasnoniebieska
Gęstość
3.25
Łupliwość
Doskonała wg {010}
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Przeświecający
Układ krystaliczny
Trójskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Sieleckit rozpoznaje się na podstawie jego charakterystycznej, niebieskozielonej barwy, formy występowania w postaci drobnych, sferycznych lub rozetowych agregatów oraz specyficznego, szklisto-perłowego połysku. Kluczowe jest również jego pochodzenie - występuje w paragenezie z innymi wtórnymi minerałami miedzi i arsenu. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi fosforanami i arsenianami miedzi, takimi jak turkus, wavelit, pseudomalachit czy cyjanotrichit. Od turkusu i wavelitu odróżnia go intensywniejszy odcień i specyficzna asocjacja mineralna. Od cyjanotrichitu różni się formą kryształów - sieleckit tworzy listewkowe agregaty, a cyjanotrichit igiełkowe. Ostateczne odróżnienie od bardzo podobnych minerałów, jak np. planeryt, wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Kryształy sieleckitu są tabliczkowe lub listewkowe, wydłużone wzdłuż osi [100] i spłaszczone zgodnie z {010}. Zazwyczaj tworzą wachlarzowate, rozetowe lub sferulityczne agregaty o średnicy do 0.5 mm.

Środowisko występowania

## Geneza Sieleckit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (wietrzenia) złóż polimetalicznych, bogatych w miedź i arsen. Tworzy się w wyniku reakcji roztworów bogatych w fosforany (pochodzące prawdopodobnie z rozkładu apatytu) z minerałami rudnymi miedzi i arsenu w obecności glinu pochodzącego ze skał płonnych (np. łupków ilastych). ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi minerałami wtórnymi, takimi jak malachit, azuryt, chalkopiryt, tennantyt, tyrolit, chalkofyllit, olivenit, kornetyt, pseudomalachit, libethenit, goethyt, kwarc oraz minerałami ilastymi. ## Lokalizacje Najważniejszym i typowym miejscem występowania (localitas typica) sieleckitu jest historyczna kopalnia "Miedzianka" koło Jeleniej Góry na Dolnym Śląsku w Polsce. Jest to jedyna potwierdzona i dobrze udokumentowana lokalizacja tego minerału na świecie.

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów sieleckitu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i estetyki agregatów na matrycy skalnej. Najbardziej cenione są próbki z licznymi, dobrze wykształconymi, intensywnie zabarwionymi sferolitami lub rozetami, kontrastującymi z podłożem. Wielkość agregatów, mimo że zawsze mikroskopijna, również ma znaczenie - większe (do 0.5 mm) i wyraźniejsze skupienia są wyżej oceniane. Ważna jest także obecność rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów kolekcjonerskich jest lokalizacja typowa - hałdy i stare wyrobiska kopalni "Miedzianka" w Polsce. Materiał z tego miejsca jest ekstremalnie rzadki i poszukiwany przez wyspecjalizowanych kolekcjonerów minerałów systematycznych oraz mikromontów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy sieleckitu są niezwykle delikatne i kruche. Czyszczenie powinno być ograniczone do absolutnego minimum. Jeśli jest to konieczne, można użyć sprężonego powietrza (z bezpiecznej odległości) do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych, czyszczenia mechanicznego (np. szczoteczkami), kontaktu z kwasami, detergentami i rozpuszczalnikami. Minerał jest wrażliwy na wysoką temperaturę i bezpośrednie światło słoneczne, które mogą powodować jego blaknięcie lub dehydratację. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i nagłymi zmianami wilgotności. Ze względu na kruchość, nie nadaje się do ekspozycji poza specjalistycznymi pojemnikami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej