Siderotil

Wzór chemiczny: Fe²⁺S⁶⁺O₄·5H₂O

Siderotil to uwodniony siarczan żelaza(II), który tworzy włókniste lub igiełkowe naloty i skorupy w kopalniach i na hałdach.

## Charakterystyka Siderotil jest minerałem z grupy siarczanów, należącym do grupy chalkantytu. Występuje jako produkt wietrzenia minerałów siarczkowych, głównie pirytu i markasytu. Tworzy charakterystyczne, delikatne wykwity, naloty i skorupy o strukturze włóknistej, igiełkowej lub włoskowej. Rzadziej spotykany jest w formie skupień ziarnistych lub proszkowych. Ze względu na swoją naturę jest minerałem nietrwałym, wrażliwym na zmiany wilgotności powietrza. ## Właściwości fizyczne Jest to minerał bardzo miękki, o twardości 2.5 w skali Mohsa. Ma połysk jedwabisty, a w przypadku skupień ziarnistych - ziemisty. Jest przeświecający. Jego kryształy i włókna są elastyczne. ## Barwy i odmiany Siderotil przybiera barwy od białawej, przez żółtawą, do jasnozielonej. W świetle przechodzącym jest bezbarwny. Jego kolor zależy od stopnia uwodnienia i obecności domieszek. Nie wyróżnia się nazwanych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od greckich słów *sideros* (żelazo) i *tilos* (włókno), co nawiązuje do jego składu chemicznego i typowej włóknistej formy. Został opisany po raz pierwszy w 1891 roku. Jako miejsce typowe (locus typicus) wskazano kopalnię Idrija w Słowenii. ## Zastosowania Siderotil nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach wtórnych i systematyce mineralogicznej.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Silky
Rysa
White
Gęstość
0
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Triclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Siderotil rozpoznaje się po jego charakterystycznej, włóknistej lub włoskowej formie, jedwabistym połysku oraz występowaniu jako produkt wietrzenia siarczków żelaza. Kluczową cechą jest jego rozpuszczalność w wodzie i nietrwałość w zmiennych warunkach wilgotnościowych. Ma gorzki, metaliczny smak, jednak próba smaku jest wysoce odradzana ze względu na toksyczność. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi siarczanami żelaza, takimi jak melanteryt czy rozenit. Melanteryt (FeSO₄·7H₂O) zawiera więcej wody, często tworzy większe kryształy i ma bardziej zielonkawą barwę. Rozenit (FeSO₄·4H₂O) jest produktem dehydratacji siderotilu i jest zazwyczaj biały i proszkowy. Podobny wyglądem gips jest znacznie twardszy i nie rozpuszcza się tak łatwo w wodzie. Dokładne rozróżnienie tych siarczanów często wymaga analizy chemicznej (XRD). ## Formy kryształów Kryształy siderotilu są bardzo rzadkie, mikroskopijnej wielkości i mają pokrój tabliczkowy lub słupkowy. Zazwyczaj tworzy on agregaty włókniste, igiełkowe, włoskowe, a także skorupy, naloty i skupienia ziemiste.

Środowisko występowania

## Geneza Siderotil jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców bogatych w siarczki żelaza, takie jak piryt, markasyt czy pirotyn. Tworzy się w warunkach niskiej wilgotności, w wyniku dehydratacji bardziej uwodnionego melanterytu. Jest typowym minerałem dla wyrobisk górniczych, tuneli i hałd kopalnianych. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi siarczanami żelaza, takimi jak melanteryt, rozenit, szomolnokit i kopiapit. Towarzyszą mu również minerały pierwotne, z których powstaje: piryt i markasyt, a także gips, epsomit i siarka rodzima. ## Lokalizacje Znany jest z wielu lokalizacji na świecie, gdzie eksploatowano złoża siarczkowe. Poza typową lokalizacją w Idriji (Słowenia), występuje m.in. w Rammelsbergu i Goslar w Niemczech; w Falun w Szwecji; na wyspie Elba we Włoszech; w Bisbee w Arizonie (USA) oraz w kopalniach regionu Sudbury w Kanadzie.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska siderotilu zależy przede wszystkim od obfitości i formy jego skupień. Najbardziej cenione są okazy z dobrze wykształconymi, gęstymi skupieniami włóknistymi lub igiełkowymi, tworzące efektowne "brody" lub "dywany" na skale macierzystej. Kontrast barwy (np. jasnozielonej lub żółtawej) z ciemną matrycą podnosi wartość wizualną. Ze względu na jego niestabilność, okazy zachowane w oryginalnej formie, bez śladów dehydratacji, są wyżej oceniane. ## Popularne stanowiska Chociaż jest to minerał szeroko rozpowszechniony, okazy o szczególnej wartości kolekcjonerskiej nie są częste. Historycznie ważne są znaleziska z klasycznych europejskich lokalizacji, jak kopalnie w górach Harzu w Niemczech. Dobrej jakości okazy pochodzą również z niektórych kopalń w USA, np. w stanie Arizona.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Siderotil jest rozpuszczalny w wodzie, dlatego absolutnie nie wolno go czyścić na mokro. Okazy można czyścić wyłącznie mechanicznie, z największą ostrożnością, używając miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości, aby usunąć kurz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i jakąkolwiek wilgocią, która prowadzi do jego rozpuszczenia. Jest wrażliwy na zmiany wilgotności - w suchym powietrzu może tracić wodę i przechodzić w rozenit (FeSO₄·4H₂O), a w wilgotnym może ją absorbować, zmieniając się w melanteryt (FeSO₄·7H₂O). Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym i wysoką temperaturą. ## Przechowywanie Okazy siderotilu wymagają przechowywania w stabilnych warunkach. Najlepiej umieścić je w szczelnym, zamykanym pojemniku (tzw. "perky box") lub w gablocie z kontrolowaną wilgotnością. Ze względu na jego kruchość i delikatność, należy unikać wibracji i kontaktu z innymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej