Sharpite
Wzór chemiczny: Ca(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>3</sub>(CO<sub>3</sub>)<sub>4</sub>·3H<sub>2</sub>O
Szarpit to rzadki, wtórny minerał uranylu, tworzący jasnożółte, igiełkowe kryształy i naloty na uraninicie.
Właściwości
- Połysk
- Jedwabisty
- Rysa
- Jasnożółta
- Przezroczystość
- Przeświecający
- Układ krystaliczny
- Rombowy
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Szarpit rozpoznaje się po jego charakterystycznej, jasnożółtej barwie, igiełkowej lub włóknistej formie kryształów oraz promienistych agregatach. Kluczowe jest jego występowanie w paragenezie z innymi wtórnymi minerałami uranu na uraninicie. Wykazuje silną, zieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Odróżnianie od podobnych Szarpit jest wizualnie bardzo podobny do innych igiełkowych minerałów uranylu, takich jak studtyt, metaschoepit czy rutherfordyn. Pewne odróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych, jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). Wstępnie można go odróżniać na podstawie paragenezy - szarpit często współwystępuje z becquerelem i curytem. ## Formy kryształów Minerał tworzy bardzo drobne, wydłużone, igiełkowe lub listewkowe kryształy, które niemal zawsze występują w postaci promienistych lub sferulitycznych agregatów. Tworzy także zbite, filcowate lub ziemiste naloty i skorupy.
Środowisko występowania
## Geneza Szarpit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefie utleniania (wietrzenia) hydrotermalnych złóż uranu. Tworzy się w wyniku oddziaływania wód bogatych w węglany na pierwotne minerały uranu, głównie na uraninit. Jest jednym z późniejszych produktów tego procesu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z uraninitem (jako minerał pierwotny) oraz innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak becquerelit, curyt, schoepit, rutherfordyn, fourmarieryt, masuyit i iantynit. ## Lokalizacje Najważniejszym i klasycznym miejscem występowania szarpitu jest kopalnia Shinkolobwe w prowincji Górna Katanga w Demokratycznej Republice Konga, skąd pochodzą najlepsze znane okazy. Znaleziono go również w niewielkich ilościach w kopalni Menzenschwand w Schwarzwaldzie (Niemcy) oraz w rejonie jeziora Athabasca w Saskatchewan (Kanada).
Rzadkość
Bardzo rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy szarpitu to te z dobrze wykształconymi, promienistymi agregatami o intensywnej, kanarkowożółtej barwie, kontrastujące z ciemną matrycą uraninitową. Ważny jest brak uszkodzeń delikatnych igiełek oraz bogata parageneza z innymi rzadkimi minerałami uranylu z tej samej lokalizacji. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i wartościowe okazy pochodzą z historycznej lokalizacji typowej - kopalni Shinkolobwe w DRK. Okazy z innych miejsc są rzadkością na rynku kolekcjonerskim i mają głównie znaczenie naukowe.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazów szarpitu zasadniczo się nie czyści. Wszelkie próby czyszczenia mechanicznego (szczoteczki) lub chemicznego (woda, rozpuszczalniki) mogą bezpowrotnie zniszczyć delikatne kryształy. Dopuszczalne jest jedynie bardzo ostrożne usunięcie luźnych zanieczyszczeń za pomocą gruszki fotograficznej (bezkontaktowo). ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami, które mogą rozpuścić minerał. Kryształy są ekstremalnie kruche i wrażliwe na dotyk, wibracje oraz zmiany temperatury. Jako minerał uranu, jest silnie radioaktywny i wymaga specjalnych środków ostrożności - należy unikać wdychania pyłu i bezpośredniego kontaktu ze skórą. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w szczelnych, zamykanych pojemnikach (np. typu "perky box"), aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wilgocią. Ze względu na radioaktywność, powinien być przechowywany z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, w oznaczonym miejscu, najlepiej w ołowianym pojemniku, jeśli kolekcja zawiera większe lub liczne okazy.