Shafranovskite

Wzór chemiczny: Na<sub>3</sub>K<sub>2</sub>(Mn<sup>2+</sup>,Fe<sup>3+</sup>,Na)<sub>4</sub>[Si<sub>9</sub>(O,OH)<sub>27</sub>](OH)<sub>2</sub>·nH<sub>2</sub>O

Szafranowskit to rzadki krzemian sodu, potasu i manganu, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty igiełkowych kryształów o brązowej barwie.

## Charakterystyka Szafranowskit jest złożonym, uwodnionym krzemianem pierwiastków alkalicznych i manganu. Tworzy bardzo charakterystyczne, igiełkowe lub włosowate kryształy zebrane w promieniste, kuliste agregaty, przypominające wyglądem "jeżyki" lub "słoneczka". Poszczególne kryształy są wydłużone i smukłe, osiągając długość do kilku centymetrów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością około 4 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Ma szklisty połysk, a jego gęstość wynosi 2,68-2,72 g/cm³. Jest przeświecający, a w cienkich igłach bywa niemal przezroczysty. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, prostopadle do wydłużenia kryształów. ## Barwy i odmiany Szafranowskit występuje w odcieniach brązu - od żółtobrązowego i złotobrązowego po czerwonobrązowy. Barwa jest zazwyczaj jednolita w obrębie całego agregatu. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1982 roku przez A.P. Chomiakowa, J.P. Mienszykowa i M.D. Dorfmana. Jego nazwa honoruje Ilariona Ilarionowicza Szafranowskiego (1907-1994), wybitnego rosyjskiego krystalografa i mineraloga z Instytutu Górniczego w Petersburgu, autora fundamentalnych prac z dziedziny krystalografii. ## Zastosowania Szafranowskit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjną formę i unikalne pochodzenie.

Właściwości

Twardość Mohsa
4
Połysk
Vitreous
Rysa
Light brown
Gęstość
2.68-2.72
Łupliwość
Perfect on {0001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Hexagonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną szafranowskitu jest jego forma - promieniste agregaty cienkich, igiełkowych kryształów. Połączenie tej formy z brązową barwą, szklistym połyskiem i występowaniem w specyficznym środowisku geologicznym (pegmatyty alkaliczne) jest zwykle wystarczające do jego identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Szafranowskit bywa mylony z innymi włóknistymi minerałami z masywów alkalicznych, takimi jak lorenzenit czy astrofillit. Astrofillit ma jednak zazwyczaj bardziej brązowozłoty odcień i połysk zbliżony do metalicznego. Lorenzenit tworzy podobne skupienia, ale często ma ciemniejszą barwę i inne właściwości optyczne. Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych badań lub analizy minerałów towarzyszących. ## Formy kryształów Kryształy mają pokrój igiełkowy lub włosowaty. Prawie zawsze występują w postaci promienistych lub sferolitycznych agregatów. Pojedyncze, izolowane kryształy są ekstremalnie rzadkie.

Środowisko występowania

## Geneza Szafranowskit jest minerałem procesów hydrotermalnych i pegmatytowych, związanym z ultra-alkalicznymi (agpaitowymi) intruzjami nefelinowo-syenitowymi. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji, wypełniając pustki i szczeliny w skale. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych rzadkich minerałów alkalicznych. Do jego typowych asocjacji należą eudialit, williaumit, lomonosowit, lorenzenit, egiryn, nefelin, sodalit, natrosilit i terskit. Obecność tych minerałów jest silną wskazówką diagnostyczną. ## Lokalizacje Najważniejsze i praktycznie jedyne znaczące stanowiska szafranowskitu na świecie znajdują się w dwóch masywach alkalicznych na Półwyspie Kolskim w Rosji: w Chibinach (góry Kiedykwerpachk, Partomczorr) oraz w Masywie Łowozierskim (góry Karnasurt, Alluaiw).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy przedstawiające dobrze wykształcone, kompletne, kuliste agregaty ("słońca") o intensywnej, złotobrązowej barwie. Wysoko oceniana jest również estetyczna kompozycja z innymi, kontrastującymi barwnie minerałami towarzyszącymi, na przykład różowym williaumitem, czerwonym eudialitem lub białym natrosilitem. Wielkość agregatów i brak uszkodzeń delikatnych igieł znacząco podnoszą wartość okazu. ## Popularne stanowiska Zdecydowana większość najlepszych okazów kolekcjonerskich pochodzi z Masywu Łowozierskiego, a zwłaszcza z góry Karnasurt i Alluaiw na Półwyspie Kolskim w Rosji. Okazy z Chibin są rzadziej spotykane na rynku.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy szafranowskitu są delikatne i należy czyścić je z dużą ostrożnością. Najlepiej używać miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu na sucho. W razie potrzeby można przemyć okaz w wodzie destylowanej, a następnie dokładnie osuszyć strumieniem chłodnego powietrza. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą zniszczyć kruche agregaty. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne ze względu na niską twardość i doskonałą łupliwość. Należy chronić go przed uderzeniami i kontaktem z twardszymi minerałami. Należy unikać kontaktu z kwasami i silnymi środkami chemicznymi. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy szafranowskitu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby zapobiec pokruszeniu delikatnych igieł. Powinny być chronione przed kurzem i wibracjami. Ekspozycja na silne światło słoneczne nie jest wskazana, chociaż brak jest danych o jego podatności na blaknięcie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej