Senarmontite

Wzór chemiczny: Sb₂O₃

Senarmontyt to wtórny tlenek antymonu, tworzący charakterystyczne, połyskliwe kryształy w formie regularnych ośmiościanów.

## Charakterystyka Senarmontyt jest tlenkiem antymonu, znanym przede wszystkim z tworzenia doskonale wykształconych, pojedynczych kryształów o kształcie ośmiościanu. Zazwyczaj są one bezbarwne, białe lub szarawe, o silnym połysku. Występuje jako produkt utleniania pierwotnych minerałów antymonu, głównie antymonitu. Okazy często składają się z licznych, drobnych, lśniących ośmiościanów narastających na skałę macierzystą lub na innych minerałach kruszcowych, tworząc efektowne druzy. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 2 do 2.5, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Charakteryzuje się żywicznym do subdiamentowego połyskiem, który nadaje kryształom dużą atrakcyjność wizualną. Jest stosunkowo ciężki jak na minerał o niemetalicznym wyglądzie - jego gęstość waha się od 5.22 do 5.30 g/cm³. Bywa przezroczysty do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Najczęściej spotykane są kryształy bezbarwne, białe i w odcieniach szarości. Czasami bywa zabarwiony na żółtawo lub brązowawo przez domieszki lub inkluzje innych minerałów. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa senarmontyt została nadana w 1851 roku przez amerykańskiego mineraloga Jamesa Dwighta Danę. Uhonorował on w ten sposób francuskiego fizyka i mineraloga Henri Hureau de Sénarmonta (1808-1862), który jako pierwszy zsyntetyzował tę substancję w laboratorium i zbadał jej właściwości optyczne i krystalograficzne. Miejscem typowym, skąd pochodziły pierwsze opisane naturalne okazy, jest kopalnia Djebel Hammimat w Algierii. ## Zastosowania Senarmontyt, ze względu na rzadkość występowania w większych nagromadzeniach, nie ma znaczenia jako surowiec do pozyskiwania antymonu. Stanowi natomiast ceniony i poszukiwany kamień kolekcjonerski, zwłaszcza w formie dobrze wykształconych kryształów na matrycy skalnej.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-2.5
Połysk
Resinous to subadamantine
Rysa
White
Gęstość
5.22-5.30
Łupliwość
Imperfect on {111}
Przełam
Uneven to conchoidal
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Regular

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną senarmontytu jest jego charakterystyczna forma krystaliczna - niemal zawsze występuje w postaci ostro zakończonych, regularnych ośmiościanów. Inne pomocne wskaźniki to niska twardość (2-2.5 w skali Mohsa), wysoka gęstość, żywiczny połysk oraz współwystępowanie z innymi minerałami antymonu, takimi jak antymonit. ## Odróżnianie od podobnych Senarmontyt jest dimorficzny z walentynitem - oba minerały mają ten sam wzór chemiczny (Sb₂O₃), ale krystalizują w innych układach. Walentynit (układ rombowy) tworzy kryształy tabliczkowe, listewkowe lub promieniste agregaty, co wyraźnie odróżnia go od ośmiościennych kryształów senarmontytu (układ regularny). Od innych minerałów o podobnym kształcie (np. niektóre spinele, fluoryt) odróżnia go przede wszystkim ekstremalna miękkość. ## Formy kryształów Dominującą i niemal jedyną formą występowania są proste lub lekko zmodyfikowane ośmiościany. Kryształy mogą być pojedyncze lub tworzyć druzy i naloty. Rzadziej spotyka się go w formie skupień ziarnistych lub masywnych naskorupień.

Środowisko występowania

## Geneza Senarmontyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców zawierających antymon. Tworzy się w wyniku powolnego utleniania pierwotnych siarczków antymonu, głównie antymonitu (Sb₂S₃), w warunkach niskiej temperatury i ciśnienia. Jest typowym minerałem strefy hipergenicznej. ## Asocjacje mineralne Najczęściej występuje w bezpośrednim sąsiedztwie minerałów, z których powstał, lub które tworzyły się w podobnych warunkach. Typowe minerały towarzyszące to antymonit, walentynit (jego polimorf), kermesyt, stibikonit, cervantyt, a także antymon rodzimy. ## Lokalizacje Klasyczne, znane na całym świecie stanowisko, skąd pochodzą wzorcowe okazy, to Djebel Hammimat w prowincji Konstantyna w Algierii. Inne ważne lokalizacje to kopalnia Srebrenica w Bośni i Hercegowinie, Příbram w Czechach, kopalnia Cetine di Cotorniano w Toskanii (Włochy), a także rejon South Ham w Quebec (Kanada) oraz liczne miejsca w Boliwii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy z ostrymi, dobrze wykształconymi, przezroczystymi i silnie lśniącymi kryształami o pokroju ośmiościanu. Szczególnie pożądane są grupy kryształów osadzone na kontrastującej matrycy skalnej, na przykład na antymonicie. Wielkość kryształów ma duże znaczenie - okazy z kryształami przekraczającymi kilka milimetrów są już uważane za wartościowe. Czystość (brak uszkodzeń mechanicznych i niepożądanych nalotów) jest kluczowa. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych na świecie okazów senarmontytu uważa się historyczną lokalizację w Algierii (Djebel Hammimat), skąd pochodzą duże, klasyczne kryształy. Wysokiej jakości okazy, często w formie lśniących druz, znajdowano również w kopalniach w Quebec (Kanada) oraz w Bośni i Hercegowinie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Senarmontyt jest bardzo miękki i kruchy, dlatego wymaga szczególnej ostrożności. Do usuwania kurzu najlepiej używać miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. W razie potrzeby można go przemyć w wodzie destylowanej, a następnie delikatnie osuszyć. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą spowodować pęknięcia lub całkowite zniszczenie kryształów. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na chemikalia - rozpuszcza się w kwasie solnym. Należy chronić go przed wszelkimi kwasami i detergentami. Ze względu na niską twardość, łatwo ulega zarysowaniu, dlatego nie wolno go czyścić twardymi szczotkami ani szmatkami. Należy również unikać gwałtownych zmian temperatury i bezpośredniego, długotrwałego nasłonecznienia. ## Przechowywanie Okazy senarmontytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby uniknąć kontaktu z twardszymi minerałami, które mogłyby go uszkodzić. Warto chronić go przed kurzem, który z czasem może być trudny do usunięcia z delikatnych skupień krystalicznych. Dobrym rozwiązaniem jest ekspozycja w zamkniętych gablotach.

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej