Senaite

Wzór chemiczny: Pb<sup>2+</sup>(Mn<sup>2+</sup>,Y,U<sup>6+</sup>)(Fe<sup>2+</sup>,Zn<sup>2+</sup>)<sub>2</sub>(Ti<sup>4+</sup>,Fe<sup>3+</sup>,Cr<sup>3+</sup>,V<sup>5+</sup>)<sub>18</sub>(O,OH)<sub>38</sub>

Senaite to rzadki, czarny minerał z grupy krysztonitu, będący tlenkiem o złożonym składzie, ceniony za dobrze wykształcone, trygonalne kryształy.

## Charakterystyka Senaite jest złożonym tlenkiem tytanu, ołowiu, manganu i żelaza, należącym do rzadkiej grupy krysztonitu. Tworzy najczęściej tabliczkowe, romboedryczne lub pseudooktaedryczne kryształy o trygonalnej symetrii. Zazwyczaj są one niewielkie, ale dobrze wykształcone i błyszczące. Minerał jest całkowicie nieprzezroczysty, o barwie od smoliście czarnej do ciemnobrązowej i submetalicznym połysku. ## Właściwości fizyczne Senaite charakteryzuje się znaczną twardością, wynoszącą 6 do 6,5 w skali Mohsa, co czyni go odpornym na zarysowania. Ma dużą gęstość, wahającą się od 4,86 do 5,3 g/cm³, przez co okazy są ciężkie jak na swój rozmiar. Minerał nie wykazuje łupliwości, a jego przełam jest muszlowy do submuszlowego. ## Barwy i odmiany Domunującą i w zasadzie jedyną barwą senaitu jest czarna, niekiedy z brązowawym odcieniem. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany w 1898 roku przez Eugena Hussaka i George'a T. Priora. Jego nazwa upamiętnia Joaquima Candido da Costa Senę (1852–1919), brazylijskiego mineraloga i dyrektora Szkoły Górniczej w Ouro Preto w Brazylii, skąd pochodziły pierwsze badane okazy. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, senaite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.

Właściwości

Twardość Mohsa
6 - 6.5
Połysk
Półmetaliczny
Rysa
Brunatnoczarna
Gęstość
4.86 - 5.3
Łupliwość
Brak
Przełam
Muszlowy
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Trygonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowe cechy diagnostyczne senaitu to jego czarna barwa, submetaliczny połysk, wysoka twardość (ok. 6-6,5) i duża gęstość. Charakterystyczny jest również kształt kryształów – najczęściej tabliczkowy, romboedryczny, o wyraźnych, płaskich ścianach i trygonalnej symetrii. ## Odróżnianie od podobnych Senaite można pomylić z innymi czarnymi, ciężkimi minerałami, takimi jak ilmenit, hematyt, magnetyt czy inne minerały z grupy krysztonitu (np. krysztonit, dawidyt). Od ilmenitu i hematytu odróżnia go nieco inna forma kryształów i brak magnetyzmu. Rysa hematytu jest czerwonobrunatna, podczas gdy senaitu jest czarnobrunatna. Pewne odróżnienie od bardzo podobnych minerałów z jego własnej grupy jest niezwykle trudne bez zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS), które mogą potwierdzić obecność ołowiu jako kluczowego składnika. ## Formy kryształów Kryształy senaitu są zazwyczaj niewielkie, o pokroju tabliczkowym, romboedrycznym lub przypominającym spłaszczone ośmiościany. Często występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy, ale mogą też tworzyć niewielkie skupienia. W złożach aluwialnych znajdowany jest w formie obtoczonych ziaren.

Środowisko występowania

## Geneza Senaite jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego lub pegmatytowego. Najczęściej występuje w pegmatytach granitowych i sjenitowych, a także w żyłach alpejskich i karbonatytach. Jako minerał ciężki i odporny na wietrzenie, gromadzi się również w złożach aluwialnych (piaskach i żwirach rzecznych), często razem z diamentami i innymi ciężkimi minerałami. ## Asocjacje mineralne W zależności od środowiska powstawania, senaite współwystępuje z takimi minerałami jak rutyl, ilmenit, hematyt, ankeryt, monacyt, cyrkon, a w złożach okruchowych także z diamentem. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko senaitu to region Diamantina w stanie Minas Gerais w Brazylii, gdzie został odkryty. Znaczące okazy pochodzą również z alpejskich żył w dolinie Binn (Binntal) w Szwajcarii. Minerał ten znajdowano także w Rosji (Ural), Stanach Zjednoczonych (Kalifornia) i we Włoszech.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy senaitu to te z ostrymi, dobrze zdefiniowanymi, błyszczącymi kryształami o wyraźnym kształcie romboedru lub tabliczki. Duży rozmiar kryształu (powyżej 1 cm jest już rzadkością) znacząco podnosi wartość. Okazy na matrycy skalnej są wyjątkowo rzadkie i poszukiwane, podobnie jak bliźniaki. Połysk i brak uszkodzeń są kluczowe. ## Popularne stanowiska Za klasyczne i najbardziej pożądane przez kolekcjonerów uchodzą okazy z pierwotnej lokalizacji w Diamantinie w Brazylii. Cenione są również ostre, błyszczące kryształy z doliny Binn w Szwajcarii, które często mają idealnie gładkie ściany.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy senaitu można bezpiecznie czyścić za pomocą miękkiej szczoteczki i wody destylowanej. Należy unikać silnych detergentów. Ze względu na możliwą obecność spękań, nie zaleca się używania myjek ultradźwiękowych. ## Czego unikać Minerał jest stosunkowo odporny chemicznie, jednak należy unikać jego kontaktu z silnymi kwasami. Jest twardy, ale kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i upadkiem. Nie jest wrażliwy na światło ani zmiany temperatury w warunkach domowych. ## Przechowywanie Senaite można przechowywać w standardowych pudełkach klaserowych lub gablotach. Aby uniknąć zarysowań przez twardsze minerały (np. korund, diament) lub porysowania miększych minerałów, najlepiej przechowywać go w osobnej przegródce.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej