Selwynite
Wzór chemiczny: NaKBeZr<sup>4+</sup><sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>·2H<sub>2</sub>O
Selwinit to ekstremalnie rzadki fosforan sodu, potasu, berylu i cyrkonu, tworzący mikroskopijne, pryzmatyczne kryształy w pegmatytach.
Opis
## Charakterystyka Selwinit jest złożonym fosforanem o unikalnym składzie chemicznym. Występuje w postaci niewielkich, pryzmatycznych kryształów, które rzadko przekraczają 0,2 mm długości. Kryształy te często tworzą promieniste lub rozbieżne agregaty. Jest minerałem przezroczystym, o barwie od bezbarwnej do blado brązowej. ## Właściwości fizyczne Twardość selwinitu w skali Mohsa wynosi 5. Charakteryzuje się szklistym połyskiem. Jego gęstość, obliczona na podstawie danych krystalograficznych, wynosi około 3,23 g/cm³. ## Barwy i odmiany Minerał jest zazwyczaj bezbarwny lub przyjmuje jasnobrązowe odcienie. Nie wyróżniono żadnych jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Alfreda Richarda Cecila Selwyna (1824–1902), brytyjskiego geologa i dyrektora służb geologicznych w Wiktorii (Australia) oraz Kanadzie. Selwinit został po raz pierwszy opisany w 2014 roku przez Petera Elliotta i współpracowników. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary, selwinit nie ma żadnych zastosowań praktycznych. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Identyfikacja selwinitu na podstawie cech wizualnych jest praktycznie niemożliwa. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu określenia składu chemicznego oraz dyfrakcja rentgenowska (XRD) do potwierdzenia struktury krystalicznej. ## Odróżnianie od podobnych W miejscu występowania może być mylony z innymi rzadkimi, mikroskopijnymi fosforanami. Odróżnienie od minerałów takich jak wycheproofit czy kosnaryt wymaga specjalistycznych badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Tworzy słupkowe lub pryzmatyczne kryształy, które często układają się w wachlarzowate, promieniste lub rozbieżne skupienia.
Środowisko geologiczne
## Geneza Selwinit powstaje w późnym stadium krystalizacji złożonych pegmatytów granitowych. Jest minerałem hydrotermalnym, krystalizującym w niskich temperaturach w obrębie miarol (pustek). ## Asocjacje mineralne W lokalizacji typowej współwystępuje z kwarcem, albitem, mikroklinem, muskowitem, schorlem, cyrtolitem (odmianą cyrkonu) oraz innymi rzadkimi fosforanami, jak wycheproofit i kosnaryt. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania na świecie jest pegmatyt "Big Bertha" w dolinie Cockatoo, w południowej części pasma Mount Lofty w Australii Południowej.
Rzadkość
Ekstremalnie rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości W przypadku mikrominerału, jakim jest selwinit, o wartości okazu decyduje przede wszystkim jakość i ostrość wykształcenia kryształów, bogactwo agregatu oraz estetyczne połączenie z innymi minerałami na matrycy skalnej. Kluczowy jest brak jakichkolwiek uszkodzeń. ## Popularne stanowiska Ponieważ minerał znany jest tylko z jednej lokalizacji, wszystkie okazy pochodzą z pegmatytu "Big Bertha" w Australii Południowej.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy selwinitu to zazwyczaj mikrominerały, które są bardzo delikatne. Czyszczenie mechaniczne jest wysoce ryzykowne. Kurz można usuwać wyłącznie za pomocą gruszki fotograficznej (delikatnego strumienia powietrza). Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i środkami chemicznymi. ## Czego unikać Należy unikać myjek ultradźwiękowych, wszelkich chemikaliów, gwałtownych zmian temperatury oraz wibracji. Minerał jest kruchy i podatny na uszkodzenia mechaniczne. ## Przechowywanie Najbezpieczniejszym sposobem przechowywania jest specjalistyczne pudełko typu "micromount", które chroni okaz przed kurzem, wstrząsami i uszkodzeniami.