Selenopolybasite

Wzór chemiczny: Cu<sup>1+</sup>(Ag<sup>1+</sup>,Cu<sup>1+</sup>)<sub>6</sub>Ag<sup>1+</sup><sub>9</sub>Sb<sup>3+</sup><sub>2</sub>(S<sup>2-</sup>,Se<sup>2-</sup>)<sub>9</sub>Se<sup>2-</sup><sub>2</sub>

Selenopolibazyt to rzadki minerał z grupy siarkosoli, będący selenowym analogiem polibazytu, tworzący tabliczkowe kryształy o metalicznym połysku.

## Charakterystyka Selenopolibazyt jest rzadkim minerałem z grupy siarkosoli, klasyfikowanym jako członek grupy polibazytu. Jest selenowym analogiem polibazytu, co oznacza, że w jego strukturze chemicznej selen częściowo zastępuje siarkę. Tworzy charakterystyczne, cienkie, tabliczkowe kryształy o zarysie sześciobocznym, które często występują w postaci izolowanych płytek lub niewielkich grup. Kryształy są zazwyczaj małe, rzadko przekraczają kilka milimetrów. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i charakteryzuje się metalicznym połyskiem. Jego twardość w skali Mohsa wynosi od 3 do 4, co czyni go stosunkowo miękkim. Jest minerałem kruchym, o przełamie nierównym do muszlowego. Gęstość obliczona wynosi około 6.36 g/cm³. ## Barwy i odmiany Selenopolibazyt ma barwę od czarnej do żelazistoczarnej. W cienkich odłamkach może przeświecać na czerwono. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału, nadana w 1979 roku przez Zdeňka Johana i Paula Picota, nawiązuje do jego składu chemicznego - dominacji selenu - oraz do strukturalnego podobieństwa do polibazytu. Został odkryty i opisany na podstawie materiału z kopalni uranu w Předbořicach w Czechach. ## Zastosowania Selenopolibazyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki i dobrze zdefiniowany przedstawiciel siarkosoli selenu.

Właściwości

Twardość Mohsa
3-4
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
6.36
Łupliwość
Niedoskonała/słaba wg {001}
Przełam
Nierówny do muszlowego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Selenopolibazyt najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej formie krystalicznej - cienkich, sześciobocznych tabliczkach. Jego czarna barwa, metaliczny połysk oraz współwystępowanie z innymi siarkosolami srebra i miedzi są kluczowymi cechami diagnostycznymi. Czerwone wewnętrzne refleksy, widoczne w silnym świetle na krawędziach cienkich kryształów, również są pomocne w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Selenopolibazyt jest wizualnie niemal identyczny z polibazytem. Pewne rozróżnienie tych dwóch minerałów jest możliwe niemal wyłącznie za pomocą zaawansowanych metod analitycznych, takich jak analiza chemiczna (EDS/WDS) w celu określenia stosunku selenu do siarki. Można go również pomylić z innymi czarnymi, tabliczkowymi minerałami o metalicznym połysku, takimi jak hematyt czy molibdenit, jednak różni się od nich twardością, formą kryształów i środowiskiem występowania. ## Formy kryształów Kryształy selenopolibazytu są typowo cienkie do grubych, tabliczkowe, o heksagonalnym zarysie. Często wykazują prążkowanie na ścianach podstawy. Występują jako pojedyncze kryształy lub w niewielkich, luźnych skupieniach.

Środowisko występowania

## Geneza Selenopolibazyt jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w żyłach kruszcowych, formujących się w warunkach niskich i średnich temperatur. Jego krystalizacja jest związana z obecnością roztworów bogatych w selen, srebro, miedź, antymon i siarkę. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi siarkosolami i siarczkami. W lokalizacji typowej (Předbořice, Czechy) znaleziono go w towarzystwie akantytu, argentopolibazytu, chalkopirytu, pearceitu, pirytu, sfalerytu, srebra rodzimego, stefanitu oraz uraninitu. Występuje także w paragenezie z kwarcem i kalcytem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska selenopolibazytu na świecie to: - **Czechy**: Předbořice, niedaleko Kutnej Hory - lokalizacja typowa, gdzie minerał został odkryty. - **Niemcy**: Kopalnia Clara w Oberwolfach (Schwarzwald) oraz w żyłach w rejonie Sankt Andreasberg w górach Harz. - **USA**: Kopalnia DeLamar w hrabstwie Owyhee, Idaho.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów okazy selenopolibazytu to te z ostro zarysowanymi, dobrze wykształconymi, sześciobocznymi kryształami o silnym, metalicznym połysku. Atrakcyjność okazu podnosi obecność wielu kryształów tworzących estetyczną grupę, a także ich wielkość - choć nawet kilkumilimetrowe kryształy są uważane za wartościowe. Kontrastujące umiejscowienie na jasnej matrycy, na przykład na kwarcu, jest również pożądane. Czystość powierzchni, brak uszkodzeń mechanicznych i śladów utleniania są kluczowe dla wartości kolekcjonerskiej. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Předbořicach w Czechach mają szczególną wartość historyczną. Jednakże, to z kopalni De-Lamar w Idaho (USA) pochodzą jedne z najlepszych na świecie, dużych i dobrze uformowanych kryształów selenopolibazytu, które są wysoko cenione na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy selenopolibazytu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej używając sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Z uwagi na jego kruchość i miękkość, należy unikać kontaktu z twardymi narzędziami i szczoteczkami. Jeśli konieczne jest czyszczenie na mokro, należy używać wyłącznie wody destylowanej i miękkiego pędzelka, a następnie natychmiast i dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami, w tym kwasami i detergentami, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału. Selenopolibazyt jest wrażliwy na działanie czynników atmosferycznych i może ulegać utlenianiu, dlatego należy chronić go przed wilgocią i długotrwałą ekspozycją na powietrze. Należy również unikać nagłych zmian temperatury i ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów selenopolibazytu w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach mineralogicznych, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i wilgocią. Przechowywanie w suchym środowisku, ewentualnie z użyciem pochłaniaczy wilgoci, pomoże zachować jego pierwotny wygląd.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej