Selenojunoite

Wzór chemiczny: Cu<sup>1+</sup><sub>2</sub>Pb<sup>2+</sup><sub>3</sub>Bi<sup>3+</sup><sub>8</sub>Se<sup>2-</sup><sub>16</sub>

Bardzo rzadki selenek miedzi, ołowiu i bizmutu o metalicznym połysku, będący selenowym analogiem junoitu.

## Charakterystyka Selenojunoit jest minerałem z gromady siarczków (klasyfikowanym jako selenek), będącym selenowym odpowiednikiem junoitu. Tworzy najczęściej anhedralne (nieforemne) ziarna lub bloniaste i listewkowe agregaty, wrośnięte w inne minerały. Rzadko obserwuje się go w postaci niewielkich, pryzmatycznych kryształów. Na świeżej powierzchni ma barwę od cynowobiałej do stalowoszarej i silny, metaliczny połysk. Z czasem jego powierzchnia może matowieć i ciemnieć. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i stosunkowo miękki, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 3.5-4. Charakteryzuje się bardzo dużą gęstością, wynoszącą około 7.78 g/cm³, co jest efektem obecności ciężkich pierwiastków jak ołów i bizmut. Posiada dobrą, jednokierunkową łupliwość. ## Barwy i odmiany Jego barwa jest stała - stalowoszara do cynowobiałej, często z szaroczarnym nalotem wietrzeniowym. Nie wyróżnia się żadnych odmian barwnych ani handlowych tego minerału. ## Historia i nazwa Selenojunoit został po raz pierwszy opisany w 1995 roku przez zespół mineralogów (J. Pašava, E. Makovicky, J. Čejka, J. Jansa). Jego nazwa nawiązuje do składu chemicznego - dominacji selenu (seleno-) oraz do jego strukturalnego podobieństwa do minerału junoitu (-junoit). Miejscem typowym, skąd pochodzą pierwsze zbadane okazy, jest polimetaliczne złoże Bytíz koło Příbram w Czechach. ## Zastosowania Selenojunoit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest minerałem o znaczeniu wyłącznie naukowym i kolekcjonerskim, poszukiwanym ze względu na swoją rzadkość.

Właściwości

Twardość Mohsa
3.5-4
Połysk
Metallic
Rysa
Black
Gęstość
7.78
Łupliwość
Good on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja selenojunoitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Wstępne rozpoznanie opiera się na metalicznym połysku, dużej gęstości, stalowoszarej barwie i czarnej rysie. Kluczowa jest jednak analiza paragenezy - współwystępowania z innymi rzadkimi selenkami. Pewne oznaczenie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS). ## Odróżnianie od podobnych Selenojunoit jest wizualnie nieodróżnialny od swojego siarkowego odpowiednika, junoitu. Można go również pomylić z wieloma innymi selenkami i siarkosolami o podobnym wyglądzie, takimi jak clausthalit, galena czy lillianit. Od galeny różni się nieco twardszością i brakiem idealnej, trójkierunkowej łupliwości. Ostateczne rozróżnienie zawsze wymaga badań laboratoryjnych. ## Formy kryształów Najczęściej występuje w formie nieregularnych ziaren i blaszkowatych lub listewkowych agregatów. Rzadko tworzy wydłużone, pryzmatyczne kryształy o długości nieprzekraczającej kilku milimetrów, wykazujące prążkowanie na ścianach.

Środowisko występowania

## Geneza Selenojunoit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w warunkach niskich temperatur w żyłach kruszcowych bogatych w selen, bizmut i ołów. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi selenkami, takimi jak clausthalit, berzelianit, eskebornit, umangit i klockmannit. Towarzyszą mu również uraninit, hematyt, dolomit i kalcyt. ## Lokalizacje Jest to minerał bardzo rzadki, znany zaledwie z kilku miejsc na świecie. Najważniejszą lokalizacją jest miejsce typowe - złoże Bytíz koło Příbram w Czechach. Inne potwierdzone wystąpienia to m.in. kopalnia El Dragón w departamencie Potosí w Boliwii oraz złoże uranowe Zálesí w Czechach.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości O wartości kolekcjonerskiej selenojunoitu decyduje przede wszystkim bogactwo skupień i potwierdzona laboratoryjnie tożsamość minerału. Okazy mikroskopijne są normą. Wyjątkowo cenione są te, które wykazują choćby częściowo wykształcone formy krystaliczne. Atrakcyjność podnosi również współwystępowanie z innymi rzadkimi selenkami na jednym fragmencie skały. ## Popularne stanowiska Najbardziej klasyczne i poszukiwane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Czechach (Bytíz, Příbram). Na rynku dostępne bywają również okazy z boliwijskiej kopalni El Dragón, znanej z wyjątkowej mineralizacji selenkowej.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy selenojunoitu są bardzo wrażliwe na czyszczenie mechaniczne. Należy usuwać z nich kurz wyłącznie za pomocą miękkiego pędzelka lub strumienia sprężonego powietrza. Kontakt z wodą, zwłaszcza z kranu, nie jest wskazany. W razie konieczności można użyć niewielkiej ilości wody destylowanej, a następnie natychmiast dokładnie osuszyć okaz. ## Czego unikać Minerał ten jest wrażliwy na działanie kwasów i innych odczynników chemicznych. Należy unikać myjek ultradźwiękowych, które mogą uszkodzić delikatne agregaty. Powinno się go chronić przed wilgocią, która może przyspieszać procesy utleniania i matowienia powierzchni. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w suchym i stabilnym środowisku, najlepiej w zamykanych pudełkach typu membranowego lub klaserach, co chroni je przed kurzem, wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej