Selenojalpaite

Wzór chemiczny: Ag<sup>1+</sup><sub>3</sub>Cu<sup>1+</sup>Se<sup>2-</sup><sub>2</sub>

Selenojalpaite to rzadki selenek srebra i miedzi, tworzący drobne, metaliczne ziarna w asocjacji z innymi selenidami.

## Charakterystyka Selenojalpaite jest rzadkim minerałem z grupy siarczków, a dokładniej selenkiem srebra i miedzi. Występuje zazwyczaj w formie bardzo drobnych, nieregularnych ziaren lub niewielkich skupień wrosłych w inne minerały. Jego kryształy, obserwowane tylko pod mikroskopem, mają formę tetragonalną. Z wyglądu jest niepozorny, ma metaliczny połysk i szaroczarną barwę. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się niską twardością, wynoszącą około 2.5 w skali Mohsa, co oznacza, że jest miękki i można go zarysować paznokciem. Ma stosunkowo wysoką gęstość, typową dla minerałów metali ciężkich. Jest nieprzezroczysty i wykazuje metaliczny połysk. Jest kowalny i plastyczny. ## Barwy i odmiany Selenojalpaite ma jednolitą, szaroczarną barwę. W świeżym przełamie może być jaśniejszy, stalowoszary, lecz szybko matowieje na powietrzu. Nie wyróżnia się odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału nawiązuje do jego składu chemicznego (selen) oraz do podobieństwa strukturalnego i chemicznego do jalpaitu, w którym siarka jest zastąpiona selenem. Został on po raz pierwszy opisany w 1986 roku na podstawie materiału ze złoża Pacajake w Boliwii. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, selenojalpaite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy rzadkich minerałów.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Metaliczny
Rysa
Czarna
Gęstość
7.08
Łupliwość
Brak
Przełam
Nierówny
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja selenojalpaite w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa. Minerał występuje jako drobne, wrośnięte ziarna o szaroczarnej barwie i metalicznym połysku. Pewne rozpoznanie wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak mikroanaliza rentgenowska (EDS/WDS) w celu potwierdzenia składu chemicznego (obecności Ag, Cu i Se) oraz dyfrakcja rentgenowska (XRD) do określenia struktury krystalicznej. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z wieloma innymi drobnokrystalicznymi, szarymi minerałami kruszcowymi, takimi jak ałabandyn, argentyt, chalkozyn, a zwłaszcza z innymi selenidami (np. eukairytem, berzelianitem, umangitem) czy jalpaitem. Odróżnienie bez specjalistycznego sprzętu jest niemożliwe. ## Formy kryształów Tworzy bardzo drobne, nieregularne ziarna o wielkości do 0.2 mm. Rzadko obserwuje się słabo wykształcone, pryzmatyczne kryształy o przekroju kwadratowym, widoczne jedynie pod dużym powiększeniem.

Środowisko występowania

## Geneza Selenojalpaite jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w niskich i średnich temperaturach w żyłach kruszcowych bogatych w selen, zwykle w towarzystwie innych selenidów srebra, miedzi i ołowiu. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi selenidami, takimi jak umangit, eukairyt, berzelianit, klausthalit, klockmannit, a także z hematytem, barytem, kalcytem i kwarcem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska selenojalpaite na świecie to: - Złoże Pacajake w prowincji H. Dalence, departament Oruro, Boliwia (miejsce odkrycia). - Kopalnia Skrikerum w Valdemarsvik, Östergötland, Szwecja. - Złoże uranu Předbořice koło Kovářova, Czechy. - Kopalnia Tumiñico w Sierra de Cacho, prowincja La Rioja, Argentyna.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu selenojalpaite jest determinowana nie przez jego walory estetyczne, lecz przez bogactwo występowania i możliwość identyfikacji. Najcenniejsze są próbki, na których ziarna minerału są stosunkowo duże (jak na ten gatunek, czyli ułamki milimetra) i występują w bogatych skupieniach, najlepiej w towarzystwie innych rzadkich selenidów. Potwierdzenie analityczne (np. dołączony wynik EDS) znacząco podnosi wartość i wiarygodność okazu. ## Popularne stanowiska Najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z lokalizacji typu, czyli ze złoża Pacajake w Boliwii, a także z klasycznego stanowiska selenidów w Skrikerum w Szwecji.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Ze względu na miękkość i rzadkość, czyszczenie mechaniczne jest wysoce niewskazane. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą go uszkodzić. Minerał jest miękki, więc trzeba chronić go przed zarysowaniem i uderzeniami. Długotrwała ekspozycja na wilgotne powietrze może powodować jego powolne utlenianie. ## Przechowywanie Okazy selenojalpaite, zwykle w postaci mikroskopijnych ziaren w skale macierzystej, powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, w suchym miejscu. Najlepiej trzymać je w szczelnych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej