Selenium
Wzór chemiczny: Se
Selen rodzimy to pierwiastek chemiczny występujący w naturze w postaci rzadkich, metalicznie szarych lub czerwonych kryształów i nalotów.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 2
- Połysk
- Metaliczny
- Rysa
- czerwona
- Gęstość
- 4.8
- Łupliwość
- Dobra w <mi>{01_12}</mi>
- Przełam
- Nierówny
- Przezroczystość
- Nieprzezroczysty
- Układ krystaliczny
- Trigonalny
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Selen rodzimy można rozpoznać po jego charakterystycznej czerwonej rysie, metalicznym połysku (w szarej odmianie) oraz niskiej twardości. Często tworzy drobne, igiełkowe kryształy lub naloty. Ważną cechą diagnostyczną, choć wymagającą ostrożności, jest jego zachowanie przy podgrzewaniu – topi się w niskiej temperaturze i wydziela opary o ostrym, nieprzyjemnym zapachu. ## Odróżnianie od podobnych Szary selen rodzimy może być mylony z innymi metalicznymi minerałami, takimi jak stibnit czy bizmutynit. Odróżnia go od nich czerwona rysa (stibnit ma szaroczarną) oraz niższa twardość. Czerwone odmiany mogą przypominać cynober, jednak cynober jest znacznie gęstszy i ma intensywniejszą, czerwoną barwę. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie trygonalnym. Najczęściej tworzy bardzo drobne, igiełkowe lub włosowate kryształy. Występuje również w postaci nalotów, powłok, skupień ziarnistych, a także w formie kulistych agregatów.
Środowisko występowania
## Geneza Selen rodzimy jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w wyniku kondensacji par wulkanicznych (fumaroli), gdzie osadza się bezpośrednio z gazów wulkanicznych. Spotykany jest również w strefach utleniania niektórych złóż kruszców, zwłaszcza tych bogatych w selenki. Może także powstawać w środowiskach osadowych w warunkach redukcyjnych, często w asocjacji z uranem. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z siarką rodzimą, cynobrem, pirytem, markasytem oraz różnymi selenkami, takimi jak klausthalit czy tiemannit. W środowiskach wulkanicznych towarzyszą mu salmiak i inne produkty ekshalacji. ## Lokalizacje Znaczące wystąpienia selenu rodzimego związane są z aktywnością wulkaniczną. Znajdowany jest w fumarolach Wezuwiusza i Etny we Włoszech. Występuje także w złożach uranowych, np. w kopalni United Verde w Jerome w Arizonie (USA), skąd pochodzą dobrze wykształcone kryształy. Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Pacajake w Boliwii, okolice Předbořic w Czechach oraz Kladno w Czechach, gdzie znajdowano go na płonących hałdach kopalnianych.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami, co jest dużą rzadkością. Atrakcyjność podnosi intensywna, metalicznie szara barwa i połysk. Kontrastowe połączenie z minerałami towarzyszącymi, na przykład z żółtą siarką lub białym kalcytem, również jest pożądane. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy mikromontażowe są najczęstszą formą w kolekcjach. ## Popularne stanowiska Za najlepsze dla selenu rodzimego uważa się lokalizacje w USA, zwłaszcza kopalnię United Verde w Arizonie, skąd pochodziły historyczne znaleziska dużych jak na ten minerał kryształów. Okazy z boliwijskiej kopalni Pacajake również są cenione. Klasyczne, choć zazwyczaj mikroskopijne, są okazy z fumaroli Wezuwiusza.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy selenu są bardzo delikatne i kruche. Należy je czyścić wyłącznie za pomocą sprężonego powietrza w celu usunięcia kurzu. Jakikolwiek kontakt z wodą lub chemikaliami jest niewskazany. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą i środkami chemicznymi. Selen jest wrażliwy na podwyższoną temperaturę - nie należy go podgrzewać, ponieważ łatwo się topi (w temperaturze 221°C) i paruje, tworząc toksyczne opary o charakterystycznym zapachu gnijącej rzodkwi. Należy chronić go przed wstrząsami i uderzeniami ze względu na dużą kruchość. ## Przechowywanie Okazy selenu rodzimego najlepiej przechowywać w zamkniętych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem. Ze względu na potencjalną toksyczność pyłu, zaleca się trzymanie go z dala od dzieci i zwierząt oraz mycie rąk po kontakcie z okazem.