Scorodite

Wzór chemiczny: Fe₃+As₅+O₄·₂H₂O

Skorodit to uwodniony arsenian żelaza, tworzący niewielkie, szklisto lśniące kryształy o szerokiej gamie barw, od zieleni po fiolet.

## Charakterystyka Skorodit jest uwodnionym arsenianem żelaza, cenionym przez kolekcjonerów za atrakcyjne kryształy i zróżnicowanie barw. Najczęściej występuje w formie niewielkich, dobrze wykształconych kryształów o pokroju bipiramidalnym lub tabliczkowym, które tworzą naskorupienia i druzy. Spotykany jest również w postaci skupień ziemistych, promienistych, kulistych lub groniastych. Jego kryształy charakteryzują się silnym połyskiem, od szklistego do niemal diamentowego. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3.5-4. Jest kruchy i ma gęstość w zakresie 3.27-3.33 g/cm³. Kryształy bywają przezroczyste do przeświecających. Cechą charakterystyczną, choć destrukcyjną dla okazu, jest wydzielanie czosnkowego zapachu podczas podgrzewania, co jest typowe dla minerałów arsenowych. ## Barwy i odmiany Skorodit prezentuje szeroką paletę barw. Najczęściej spotykane są odcienie szarozielone, żółtobrązowe i blade fioletowoniebieskie. Występują także okazy bezbarwne, białe, żółte, brązowe, a nawet intensywnie niebieskie lub fioletowe, które są szczególnie poszukiwane. Barwa minerału może ulegać zmianie pod wpływem temperatury. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych, a klasyfikacja opiera się głównie na kolorze i formie. ## Historia i nazwa Nazwa skoroditu, nadana w 1818 roku przez niemieckiego mineraloga J.F.A. Breithaupta, pochodzi od greckiego słowa *skorodon* (σκοροδον) oznaczającego "czosnek". Nawiązuje ona do charakterystycznego zapachu wydzielanego przez minerał podczas ogrzewania, wynikającego z ulatniania się arsenu. ## Zastosowania Skorodit jest przede wszystkim minerałem o znaczeniu kolekcjonerskim. Ze względu na zawartość arsenu może być podrzędną rudą tego pierwiastka, jednak rzadko jest eksploatowany w tym celu. Bywa wykorzystywany jako minerał wskaźnikowy podczas poszukiwania złóż kruszcowych bogatych w arsen.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3.5-4
Połysk: Szklisty do subdiamentowego
Rysa: Biała
Gęstość: 3.27-3.33
Łupliwość: Niedoskonała wg {100} i {011}
Przełam: Podmuszlowy do nierównego
Przezroczystość: Przezroczysty do przeświecającego
Układ krystaliczny: Rombowy

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Skorodit można rozpoznać po charakterystycznym kształcie kryształów (krótkie, pryzmatyczne lub bipiramidalne), silnym, szklistym połysku oraz typowych barwach (zielonkawej, niebieskawej, brązowej). Występowanie w strefach utleniania złóż arsenowych jest kluczową wskazówką. Test na zapach czosnku podczas ogrzewania jest diagnostyczny, ale niszczy próbkę i jest niebezpieczny. ## Odróżnianie od podobnych Skorodit bywa mylony z waryscytem, który ma jednak niższą gęstość, jest fosforanem i nie wydziela czosnkowego zapachu. Adamit często wykazuje silniejszą, żółtozieloną barwę i fluorescencję w świetle UV, której skorodit zazwyczaj nie posiada. Farmakosyderyt, inny arsenian żelaza, krystalizuje w układzie regularnym, tworząc charakterystyczne sześcienne kryształy. ## Formy kryształów Krystalizuje w układzie rombowym. Najczęściej tworzy pseudooktaedryczne, bipiramidalne lub tabliczkowe kryształy. Występuje w formie druz i szczotek krystalicznych, a także w skupieniach promienistych, groniastych, ziemistych i jako masywne naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Skorodit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (gossanach) kruszcowych złóż hydrotermalnych, bogatych w minerały arsenu, głównie arsenopiryt. Tworzy się w wyniku wietrzenia chemicznego pierwotnych siarczków i arsenków w warunkach tlenowych. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z minerałami, z których powstał, takimi jak arsenopiryt, a także z innymi produktami ich utleniania, jak farmakosyderyt, beudantyt, jarosyt, goethyt i limonit. Może towarzyszyć również kwarcowi, fluorytowi i różnym siarczanom. ## Lokalizacje Wyjątkowej jakości fioletowe i niebieskie kryształy pochodzą z kopalni w Hezhou (Guangxi, Chiny). Historycznie ważne są okazy z Tsumeb w Namibii, Djebel Debar w Algierii oraz z Saksonii w Niemczech. Piękne okazy znajdowano również w kopalniach w Mapimí (Durango, Meksyk), w Kornwalii (Wielka Brytania), a także w stanach Utah i Nevada w USA oraz w Minas Gerais w Brazylii.

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy skoroditu charakteryzują się ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o dużej przezroczystości i silnym połysku. Kluczowym czynnikiem jest barwa - intensywnie niebieskie, fioletowe i szmaragdowozielone kryształy osiągają najwyższe ceny. Ważny jest również rozmiar kryształów oraz ich umiejscowienie na estetycznej, kontrastującej matrycy skalnej. Okazy bez uszkodzeń są znacznie bardziej wartościowe. ## Ceny rynkowe Ceny skoroditu mają bardzo dużą rozpiętość. Niewielkie naskorupienia lub mikrokryształy można nabyć za niewielkie kwoty. Ceny miniaturowych okazów z dobrze wykształconymi kryształami zaczynają się od kilkudziesięciu dolarów, podczas gdy wysokiej klasy okazy gabinetowe z klasycznych lokalizacji, z dużymi, intensywnie zabarwionymi kryształami, mogą kosztować od kilkuset do wielu tysięcy dolarów. ## Popularne stanowiska Za najlepsze na świecie uchodzą obecnie okazy z Hezhou w Chinach, znane z niezwykłych fioletowych i niebieskich barw. Klasyczne, cenione przez kolekcjonerów skorodity pochodzą z Tsumeb w Namibii (różnorodność form i kolorów) oraz z Mapimí w Meksyku (często w formie atrakcyjnych kulistych agregatów).

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy skoroditu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Ze względu na jego kruchość i stosunkowo niską twardość, należy unikać myjek ultradźwiękowych oraz silnego tarcia. ## Czego unikać Skorodit jest arsenianem, co oznacza, że jest toksyczny. Należy unikać wdychania pyłu i bezwzględnie myć ręce po każdym kontakcie z minerałem. Nie wolno go podgrzewać, ponieważ wydziela toksyczne opary arsenu. Jest wrażliwy na działanie kwasów. Niektóre okazy mogą być wrażliwe na długotrwałą ekspozycję na światło słoneczne. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie skoroditu w zamkniętych, oznaczonych pojemnikach lub gablotach, aby ograniczyć kontakt z pyłem i wilgocią oraz zapobiec przypadkowemu spożyciu. Należy go trzymać z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego światła słonecznego, w miejscu o stabilnej temperaturze.