Schwertmannite

Wzór chemiczny: Fe³⁺₁₆O₁₆(OH)₉.₆(S⁶⁺O₄)₃.₂·10H₂O

Schwertmannit to minerał tlenohydroksysiarczanu żelaza, tworzący charakterystyczne, porowate, żółtobrązowe naloty i osady w kwaśnych wodach kopalnianych.

## Charakterystyka Schwertmannit jest minerałem z grupy tlenohydroksysiarczanów żelaza, znanym z tworzenia bardzo drobnoziarnistych, wręcz pylastych agregatów. Jego wygląd przypomina ochrę lub rdzę, często tworzy porowate, gąbczaste masy lub cienkie powłoki na skałach i osadach. Ze względu na swoją strukturę i naturę występowania, nie tworzy widocznych gołym okiem kryształów. Jest kluczowym składnikiem tak zwanych "żółtych osadów chłopięcych" (yellow boy precipitates), które powstają w wodach zanieczyszczonych drenażem z kopalń. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 1-2, co oznacza, że można go zarysować paznokciem. Ma matowy, ziemisty połysk i jest nieprzezroczysty. Jego gęstość jest trudna do precyzyjnego zmierzenia z powodu porowatej natury agregatów, ale jest to minerał lekki. ## Barwy i odmiany Schwertmannit występuje w charakterystycznym, intensywnym żółtobrązowym kolorze, przypominającym musztardę lub świeżą rdzę. Nie wyróżnia się dla niego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Udo Schwertmanna (1927–2016), niemieckiego gleboznawcę i specjalistę od minerałów tlenków żelaza z Uniwersytetu Technicznego w Monachium. Został on formalnie opisany jako nowy gatunek mineralny w 1990 roku, a jego lokalizacją typową jest kopalnia Pyhäsalmi w Finlandii. ## Zastosowania Schwertmannit odgrywa istotną rolę w procesach środowiskowych, zwłaszcza w naturalnym oczyszczaniu wód zanieczyszczonych arsenem i innymi metalami ciężkimi, które mogą być adsorbowane na jego powierzchni. Nie ma bezpośrednich zastosowań przemysłowych, a jego znaczenie kolekcjonerskie jest ograniczone do specjalistów i instytucji naukowych.

Właściwości

Twardość Mohsa
1-2
Połysk
Ziemisty
Rysa
Żółta
Gęstość
0
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Tetragonalny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Schwertmannit najłatwiej rozpoznać po jego charakterystycznej, musztardowo-żółtej barwie, ziemistej, pylastej formie oraz występowaniu w kwaśnych środowiskach wodnych, często związanych z działalnością górniczą. Jest bardzo miękki i pozostawia żółtą rysę. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi wtórnymi minerałami żelaza, takimi jak jarosyt, goethyt czy limonit (mieszanina tlenków). Jarosyt bywa podobny kolorem, ale często tworzy niewielkie, widoczne kryształki i jest nieco twardszy. Goethyt ma ciemniejszą, brązową do czarnej rysę. Limonit jest terminem ogólnym i często schwertmannit jest jednym z jego składników. ## Formy kryształów Schwertmannit nie tworzy makroskopowych kryształów. Występuje wyłącznie w formie mikrokrystalicznych, kulistych agregatów o charakterystycznej, "jeżowatej" morfologii, widocznej jedynie pod skaningowym mikroskopem elektronowym (SEM). Makroskopowo tworzy pylaste, ziemiste lub gąbczaste masy.

Środowisko występowania

## Geneza Schwertmannit jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku utleniania siarczków żelaza (głównie pirytu) w środowisku bogatym w siarczany i o niskim pH (zwykle od 2.5 do 4.5). Jest typowym produktem wietrzenia chemicznego w kwaśnych wodach kopalnianych (AMD - acid mine drainage) oraz w kwaśnych glebach siarczanowych. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami typowymi dla stref utleniania złóż siarczkowych, takimi jak goethyt, jarosyt, ferrihydryt, a także z resztkowym pirytem i innymi siarczkami. ## Lokalizacje Jest to minerał rozpowszechniony w odpowiednich warunkach geochemicznych na całym świecie. Poza lokalizacją typową w kopalni Pyhäsalmi w Finlandii, jego występowanie udokumentowano w wielu miejscach dotkniętych kwaśnym drenażem kopalnianym, np. w zagłębiu węglowym w Appalachach (USA), w Rio Tinto (Hiszpania) czy w rejonie Sudbury (Kanada).

Rzadkość

Niezbyt pospolity

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Atrakcyjność kolekcjonerska schwertmannitu jest bardzo niska dla typowego hobbysty. Okazy są cenione głównie przez instytucje naukowe i kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów lub minerałach z konkretnych lokalizacji. Wartość okazu polega na jego dobrym udokumentowaniu i potwierdzeniu analitycznym, a nie na walorach estetycznych. Najciekawsze mogą być próbki pokazujące jego formowanie się na skałach lub w osadach. ## Popularne stanowiska Za najbardziej wartościowe uważa się okazy z lokalizacji typowej - kopalni Pyhäsalmi w Finlandii. Inne udokumentowane stanowiska mają znaczenie głównie naukowe.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy schwertmannitu są niezwykle delikatne, kruche i porowate. Należy unikać czyszczenia mechanicznego. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości, aby usunąć kurz. Kontakt z wodą może zmienić jego strukturę i skład chemiczny. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i chemikaliami. Minerał jest niestabilny i może ulec transformacji w inne, bardziej stabilne tlenki żelaza (np. goethyt), zwłaszcza w suchych warunkach lub przy zmianie pH. Należy chronić go przed wibracjami i uderzeniami. ## Przechowywanie Okazy powinny być przechowywane w stabilnych warunkach, najlepiej w zamkniętych, wyściełanych pojemnikach, aby zapobiec ich kruszeniu się i pyleniu. Należy unikać ekspozycji na bezpośrednie światło słoneczne i zmiany wilgotności.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej