Schorlomit
Wzór chemiczny: Ca₃Ti₂(SiFe³⁺₂)O₁₂
Schorlomit to rzadki minerał z grupy granatów, charakteryzujący się czarną barwą i znaczną zawartością tytanu oraz żelaza.
Opis
## Charakterystyka Schorlomit jest minerałem należącym do grupy granatów, wyróżniającym się ciemną, zazwyczaj czarną barwą, choć bywa również szaroczarny lub głęboko czerwonobrązowy. Często występuje w postaci dobrze wykształconych kryształów o pokroju dwunastościanu rombowego lub dwudziestoczterościanu, typowych dla granatów. Powierzchnia kryształów może być matowa lub wykazywać połysk szklisty do metalicznego. Okazy schorlomitu są zazwyczaj nieprzezroczyste. ## Właściwości fizyczne Twardość schorlomitu w skali Mohsa wynosi od 7 do 7.5, co czyni go minerałem stosunkowo twardym. Posiada gęstość właściwą około 3.862 g/cm³. Połysk jest szklisty, niekiedy z tendencją do metalicznego. Minerał ten jest nieprzezroczysty. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą schorlomitu jest czerń lub szaroczerń. Może również przyjmować odcienie głębokiego czerwonobrązu. Czasami powierzchnia kryształów może być pokryta nalotem, nadającym im niebieskawy odcień. ## Historia i nazwa Schorlomit został opisany w 1846 roku. Nazwa minerału pochodzi od niemieckiego słowa "Schorl", które historycznie odnosiło się do czarnych, igiełkowych minerałów, w tym czarnych turmalinów. Schorlomit został nazwany tak ze względu na podobieństwo wizualne do niektórych form turmalinu, mimo że chemicznie i strukturalnie należy do granatów. ## Zastosowania Schorlomit nie ma znaczących zastosowań przemysłowych. Jest to minerał ceniony głównie przez kolekcjonerów ze względu na swoją rzadkość, ciemną barwę i dobrze wykształcone kryształy.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Schorlomit można rozpoznać po charakterystycznej czarnej barwie, szklistym do metalicznego połysku oraz typowym dla granatów pokroju kryształów, najczęściej dwunastościanów rombowych. Twardość 7-7.5 w skali Mohsa jest również istotną cechą diagnostyczną. Rysa minerału jest czarna do czerwonopomarańczowej lub pomarańczowobrązowej. ## Odróżnianie od podobnych Schorlomit może być mylony z innymi czarnymi minerałami, takimi jak czarny turmalin (szerl) lub czarny spinel. Od szerlu odróżnia go brak charakterystycznego dla turmalinów przekroju trójkątnego oraz inna twardość i gęstość. Od spinelu różni się składem chemicznym i nieco inną gęstością. Test rysy może być pomocny w odróżnianiu. ## Formy kryształów Schorlomit najczęściej tworzy izometryczne kryształy o pokroju dwunastościanu rombowego {110} lub dwudziestoczterościanu {211}, często z zaokrąglonymi krawędziami. Może również występować w postaci ziarnistych agregatów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Schorlomit jest minerałem występującym w skałach magmowych, zwłaszcza w alkalicznych skałach magmowych, takich jak nefelinowe syenity i fonolity, a także w niektórych karbonatytach. Może również tworzyć się w metasomatycznych skałach kontaktowych. ## Asocjacje mineralne Schorlomit często współwystępuje z innymi minerałami typowymi dla skał alkalicznych, takimi jak nefelin, egiryn, arfvedsonit, a także z innymi granatami i tytanitami. ## Lokalizacje Znane stanowiska schorlomitu znajdują się w Rosji (Półwysep Kolski, Ural), Kanadzie (Quebec), USA (Arkansas), Norwegii oraz we Włoszech (okolice Rzymu).
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy schorlomitu to te, które prezentują dobrze wykształcone, wyraźne kryształy o intensywnej, jednolitej czarnej barwie i wyraźnym połysku. Wielkość kryształów również ma znaczenie, przy czym większe, nieuszkodzone okazy są bardziej pożądane. Czystość powierzchni i brak widocznych inkluzji innych minerałów zwiększają wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Szczególnie cenione okazy schorlomitu pochodzą z Półwyspu Kolskiego w Rosji, gdzie znajdowane są duże i dobrze wykształcone kryształy. Inne ważne źródła to Kanada (np. okolice Mont Saint-Hilaire w Quebecu) oraz niektóre lokalizacje w USA.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Schorlomit jest minerałem stosunkowo twardym i odpornym. Do czyszczenia okazów zazwyczaj wystarcza ciepła woda z delikatnym mydłem oraz miękka szczoteczka. Po umyciu należy dokładnie spłukać minerał czystą wodą i osuszyć miękką ściereczką. ## Czego unikać Należy unikać stosowania silnych kwasów lub innych agresywnych środków chemicznych, które mogą uszkodzić powierzchnię minerału lub spowodować jego matowienie. Chociaż schorlomit jest odporny na typowe warunki, długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne może w teorii wpływać na jego barwę, dlatego zaleca się umiarkowanie w ekspozycji. ## Przechowywanie Okazy schorlomitu najlepiej przechowywać w stabilnych warunkach, z dala od nagłych zmian temperatury i wilgotności. Ze względu na jego twardość, można go przechowywać razem z innymi twardszymi minerałami, jednak zawsze warto zabezpieczyć delikatniejsze okazy przed zarysowaniem. Ekspozycja w zamkniętej witrynie chroni przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi.