Schöllhornite

Wzór chemiczny: Na₀.₃CrS₂·H₂O

Schöllhornit to rzadki, uwodniony siarczek sodu i chromu, występujący w formie heksagonalnych płytek o brązowej barwie i metalicznym połysku.

## Charakterystyka Schöllhornit jest rzadkim minerałem z grupy siarczków, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony siarczek sodu i chromu. Tworzy bardzo małe, cienkie, heksagonalne kryształy o tabliczkowym pokroju, zwykle nieprzekraczające 0,1 mm. Najczęściej występuje w postaci wrostków w innych minerałach, głównie w godlevskicie. Jego charakterystyczną cechą jest brązowa barwa i metaliczny połysk. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi zaledwie 1.5. Ma doskonałą łupliwość w jednym kierunku, zgodną z płaszczyzną podstawy kryształów {0001}. Jest nieprzezroczysty i posiada metaliczny połysk. Jego gęstość obliczona na podstawie wzoru chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 3,13 g/cm³. ## Barwy i odmiany Schöllhornit występuje w jednolitym, brązowym kolorze. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1985 roku przez M.H. Kucha, W. Piestrzyńskiego i M. Raith. Nazwa "schöllhornit" została nadana na cześć profesora Roberta Schöllhorna (ur. 1935), niemieckiego chemika z Uniwersytetu w Münster, za jego wkład w badania nad chemią ciała stałego, w tym nad interkalowanymi związkami chalkogenków metali przejściowych. Międzynarodowe Stowarzyszenie Mineralogiczne (IMA) zatwierdziło go jako nowy minerał w 1983 roku (IMA1983-069). ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość i mikroskopijne rozmiary kryształów, schöllhornit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego i kolekcjonerskiego dla wyspecjalizowanych zbieraczy minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2
Barwa: Grey
Połysk: Metallic
Rysa: Brown
Gęstość: 0
Łupliwość: Perfect on {0001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja schöllhornitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa ze względu na mikroskopijne rozmiary kryształów. Wymaga zaawansowanych technik laboratoryjnych, takich jak analiza chemiczna (EDS) i rentgenowska analiza strukturalna (XRD). Wstępną wskazówką może być znalezienie brązowych, metalicznych, heksagonalnych płytek w asocjacji z siarczkami niklu i miedzi w serpentynitach. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi drobnymi, tabliczkowymi siarczkami lub tlenkami. Pewne odróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie składu chemicznego - obecności sodu, chromu i siarki w określonych proporcjach. ## Formy kryształów Schöllhornit tworzy cienkie, sześcioboczne (heksagonalne) płytki i blaszki. Kryształy te występują jako pojedyncze wrostki lub niewielkie skupienia w obrębie innych minerałów.

Środowisko występowania

## Geneza Schöllhornit jest minerałem pochodzenia hydrotermalnego. Powstaje w wyniku procesów serpentynizacji ultrazasadowych skał magmowych. Występuje w żyłach kalcytowo-serpentynowych przecinających złoża siarczków niklu i miedzi. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi siarczkami, głównie z godlevskitem (w którym często tworzy wrostki), a także z chalkopirytem, pentlandytem, milleritem, heazlewoodem oraz z minerałami z grupy serpentynu i kalcytem. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym miejscem występowania schöllhornitu na świecie (lokalizacja typowa) jest kopalnia miedzi "Lubin" w Lubinie na Dolnym Śląsku, w Polsce. Został tam znaleziony w czarnych łupkach cechsztyńskich (kupferschiefer).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu schöllhornitu jest determinowana wyłącznie przez jego istnienie i możliwość identyfikacji. Ponieważ kryształy są mikroskopijne, każdy okaz, na którym minerał jest widoczny (pod dużym powiększeniem) i został potwierdzony analitycznie, jest uważany za wyjątkowy. Najwyżej cenione byłyby okazy z możliwie "dużymi" (w skali mikro), dobrze wykształconymi kryształami, wyraźnie widocznymi na tle matrycy. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem okazów jest kopalnia "Lubin" w Polsce. Materiał z tej lokalizacji jest ekstremalnie trudny do zdobycia i praktycznie nie występuje na rynku kolekcjonerskim.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy ze schöllhornitem, ze względu na ich mikroskopijny charakter i delikatność, generalnie nie powinny być czyszczone mechanicznie ani chemicznie. Wszelkie próby czyszczenia mogą łatwo uszkodzić lub całkowicie usunąć drobne kryształy z podłoża. Jeśli jest to absolutnie konieczne, można użyć sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości do usunięcia luźnego kurzu. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, kwasami, zasadami i wszelkimi rozpuszczalnikami. Minerał jest bardzo miękki i podatny na zarysowania. Należy chronić go przed ultradźwiękami, wysoką temperaturą i wilgocią, która może prowadzić do jego chemicznej degradacji. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w stabilnych warunkach, w zamkniętych, wyściełanych pudełkach typu "micromount", aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi, kurzem i zmianami wilgotności. Najlepiej trzymać je z dala od bezpośredniego światła słonecznego i źródeł ciepła.