Schmitterite
Wzór chemiczny: (U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)Te<sup>4+</sup>O<sub>3</sub>
Rzadki telluryn uranylu tworzący cytrynowożółte, mikrokrystaliczne naloty i skorupy w strefach utleniania.
Opis
## Charakterystyka Schmitteryt jest minerałem wtórnym, należącym do grupy tellurynów. Występuje w postaci mikroskopijnych kryształów zebranych w kuliste agregaty (sferulity), a najczęściej tworzy cienkie naloty i naskorupienia na skale macierzystej. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny ze względu na intensywną, cytrynowożółtą lub słomkowożółtą barwę. Ze względu na obecność uranu, minerał ten jest radioaktywny. ## Właściwości fizyczne Kryształy schmitterytu są zbyt małe, by można było ocenić ich właściwości makroskopowo. Minerał ten jest stosunkowo miękki, o twardości około 2 w skali Mohsa. Wykazuje silny, niemal diamentowy połysk. Jest przeświecający. Jego gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi 6,88 g/cm³, co jest wartością bardzo wysoką, typową dla minerałów uranu. ## Barwy i odmiany Schmitteryt jest jednobarwny. Jego kolor waha się od cytrynowożółtego do słomkowożółtego. Nie są znane jego odmiany barwne ani handlowe. ## Historia i nazwa Minerał został opisany w 1971 roku przez Richarda V. Gainesa. Jego nazwa honoruje Ernsta Schmittera (1881–1964), niemieckiego inżyniera górnictwa, który przez wiele lat pracował w Meksyku i badał złoża, w których odkryto ten minerał. Miejscem typowym (miejscem pierwszego znalezienia) jest kopalnia Moctezuma (znana też jako Bambolla) w stanie Sonora w Meksyku. ## Zastosowania Schmitteryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Ze względu na swoją rzadkość, atrakcyjny wygląd i pochodzenie jest poszukiwany przez zaawansowanych kolekcjonerów minerałów, zwłaszcza specjalizujących się w minerałach rzadkich, mikromontach oraz minerałach uranu.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi schmitterytu są jego intensywny, cytrynowożółty kolor, występowanie w formie mikrokrystalicznych nalotów i sferulitów oraz silna radioaktywność, wykrywalna za pomocą licznika Geigera. Ważnym wskaźnikiem jest też jego parageneza, czyli współwystępowanie z innymi tellurkami i tellurynami w strefie utleniania. ## Odróżnianie od podobnych Schmitteryt można pomylić z wieloma innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak carnotyt, tyuyamunit czy autunit. Odróżnienie od nich na podstawie cech wizualnych jest praktycznie niemożliwe. Pewną identyfikację daje jedynie analiza chemiczna (np. EDS), która wykaże jednoczesną obecność uranu i telluru, oraz analiza rentgenowska (XRD). Od innych żółtych tellurynów (np. emmonsytu) odróżnia go obecność uranu i silna radioaktywność. ## Formy kryształów Schmitteryt krystalizuje w układzie rombowym. Tworzy mikroskopijne, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, które zazwyczaj występują w postaci promienistych skupień, sferulitów oraz cienkich naskorupień i nalotów.
Środowisko geologiczne
## Geneza Schmitteryt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku wietrzenia i utleniania pierwotnych minerałów w złożach hydrotermalnych bogatych w tellur i uran. Formuje się w warunkach pustynnych, w strefie utleniania (żelaznej czapie), powyżej poziomu wód gruntowych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w towarzystwie innych, często rzadkich, minerałów telluru i uranu. Najczęściej współwystępuje z paratellurytem, tellurem rodzimym, emmonsytem, uranitem, a także z kwarcem i hematytem. ## Lokalizacje Schmitteryt jest minerałem ekstremalnie rzadkim, znanym praktycznie tylko z jednego miejsca na świecie. Najlepsze i jedyne znaczące okazy pochodzą z jego lokalizacji typowej - kopalni Moctezuma (Bambolla) w gminie Moctezuma, w stanie Sonora w Meksyku.
Rzadkość
Bardzo rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Jakość okazów schmitterytu, będącego typowym mikrominerałem, ocenia się według innych kryteriów niż w przypadku minerałów tworzących duże kryształy. Najbardziej cenione są okazy, na których naskorupienia są grube, mają intensywną, cytrynowożółtą barwę i pokrywają znaczną powierzchnię matrycy. Wyjątkowo poszukiwane są próbki z dobrze wykształconymi, widocznymi pod mikroskopem sferulitami. Atrakcyjność okazu podnosi również obecność rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Jedynym źródłem wartościowych kolekcjonersko okazów schmitterytu jest kopalnia Moctezuma w stanie Sonora w Meksyku. Okazy z tej lokalizacji są uważane za światowy standard dla tego minerału.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazów ze schmitterytem zasadniczo nie należy czyścić na mokro. Pył i luźne zanieczyszczenia można usuwać bardzo ostrożnie za pomocą miękkiego pędzelka lub gruszki fotograficznej. Kontakt z wodą może prowadzić do uszkodzenia delikatnych kryształów. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z chemikaliami, zwłaszcza kwasami i zasadami. Jako minerał uranu, schmitteryt jest radioaktywny - należy unikać wdychania pyłu i bezpośredniego, długotrwałego kontaktu ze skórą. Po każdym kontakcie z okazem należy dokładnie umyć ręce. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie wilgoci. ## Przechowywanie Okazy schmitterytu muszą być przechowywane w sposób zapewniający bezpieczeństwo radiologiczne. Zaleca się trzymanie ich w szczelnych, ołowianych lub szklanych pojemnikach, z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, zwłaszcza sypialni i kuchni. Pojemnik powinien być wyraźnie oznakowany międzynarodowym symbolem radioaktywności. Należy go przechowywać z dala od innych minerałów, które mogą być wrażliwe na promieniowanie (np. powodujące ciemnienie kwarcu dymnego).