Schallerite

Wzór chemiczny: Mn²⁺₁₆As³⁺₃Si₁₂O₃₆(OH)₁₇

Schalleryt to rzadki arsenokrzemian manganu, tworzący drobne, heksagonalne kryształy o brązowej barwie, występujący w złożach rudnych w Franklin, New Jersey, USA.

## Charakterystyka Schalleryt jest złożonym arsenokrzemianem manganu, należącym do grupy piroksenoidów. Występuje w postaci niewielkich, tabliczkowych lub słupkowych kryształów o heksagonalnym zarysie. Zazwyczaj tworzy skupienia ziarniste lub masywne, często wrośnięte w inne minerały. Jego kryształy rzadko przekraczają kilka milimetrów wielkości. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w zakresie 4.5-5 w skali Mohsa, co czyni go stosunkowo miękkim. Ma szklisty, a na powierzchniach przełamu żywiczny połysk. Jest przeświecający do nieprzezroczystego. Jego gęstość wynosi około 3.37 g/cm³. ## Barwy i odmiany Schalleryt występuje w odcieniach brązu, od jasnobrązowego i żółtobrązowego po ciemnobrązowy, czasami z czerwonawym lub orzechowym tonem. Nie wyróżniono jego odrębnych odmian. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje Waldemara Theodora Schallera (1882-1967), amerykańskiego mineraloga i chemika pracującego dla United States Geological Survey. Schalleryt został po raz pierwszy opisany w 1925 roku na podstawie materiału pochodzącego z kopalni Franklin w New Jersey, USA. ## Zastosowania Schalleryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie, jako rzadki minerał typowy dla unikalnej paragenezy złoża Franklin.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4.5-5
Barwa: Light brown, reddish brown
Połysk: Vitreous, Resinous
Rysa: Pale brown
Gęstość: 3.37
Łupliwość: {0001}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Trigonal

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Schalleryt można rozpoznać po jego brązowej barwie, heksagonalnym zarysie niewielkich kryształów oraz charakterystycznym żywicznym połysku na przełamie. Kluczowe dla identyfikacji jest jego występowanie w asocjacji z minerałami ze złoża Franklin, takimi jak franklinit, willemit czy rodochrozyt. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi brązowymi minerałami z Franklin, np. niektórymi odmianami willemitu, andradytu czy friedelitu. Odróżnienie często wymaga analizy chemicznej (potwierdzenie obecności arsenu) lub krystalograficznej. Jego pokrój i połysk są pomocnymi wskazówkami. ## Formy kryształów Tworzy małe, tabliczkowe lub krótkosłupowe kryształy o sześciobocznym przekroju. Najczęściej spotykany jest w formie skupień ziarnistych, blaszkowatych lub w masach wrośniętych w kalcyt lub inne minerały rudne.

Środowisko występowania

## Geneza Schalleryt jest produktem metamorfizmu kontaktowego zmineralizowanych skał węglanowych. Powstał w wyniku oddziaływania roztworów hydrotermalnych na złoża rud cynku, manganu i żelaza w specyficznych warunkach panujących w złożu Franklin. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z bogatą gamą innych minerałów typowych dla Franklin i Sterling Hill. Najczęściej towarzyszą mu: kalcyt, willemit, franklinit, rodochrozyt, tefroit, hadystonit, baryt, a także rzadsze arseniany i krzemiany manganu. ## Lokalizacje Jedynym potwierdzonym i klasycznym miejscem występowania schallerytu na świecie jest złoże rud cynkowo-manganowych w Franklin, w hrabstwie Sussex, New Jersey, USA. Jest to jego lokalizacja typowa.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami schallerytu, nawet jeśli są niewielkie. Ważny jest atrakcyjny, żywy brązowy kolor i dobry połysk. Kontrastowe umiejscowienie na jasnej matrycy, na przykład na białym kalcycie, znacznie podnosi wartość wizualną i kolekcjonerską okazu. Duże, bogate agregaty są wyjątkowo poszukiwane. ## Popularne stanowiska Jedyne źródło okazów schallerytu to historyczna kopalnia Franklin w New Jersey, USA. Wszystkie dostępne na rynku kolekcjonerskim próbki pochodzą z tego jednego, obecnie już nieczynnego, stanowiska.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy schallerytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest użycie wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Ze względu na zawartość arsenu, po kontakcie z minerałem należy umyć ręce. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić minerał. Schalleryt jest stosunkowo miękki, więc trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. ## Przechowywanie Okazy schallerytu najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach klaserowych, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią. Ze względu na rzadkość i kruchość, nie jest to minerał polecany do swobodnego eksponowania poza zamkniętą gablotą.