Scawtite

Wzór chemiczny: Ca₇(Si₃O₉)₂(CO₃)·2H₂O

Scawtite to rzadki krzemian wapnia, tworzący bezbarwne lub białe, szkliste kryształy i skupienia, występujący w strefach kontaktowego metamorfizmu skał węglanowych.

## Charakterystyka Scawtite jest złożonym, uwodnionym krzemianem i węglanem wapnia. Występuje najczęściej w postaci niewielkich, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów, które rzadko przekraczają kilka milimetrów długości. Zazwyczaj tworzy zbite, ziarniste lub włókniste agregaty, a także naskorupienia i żyłki wypełniające spękania w skale macierzystej. Jest minerałem bezbarwnym, białym lub jasnoszarym, często przezroczystym o szklistym połysku. ## Właściwości fizyczne Minerał ten charakteryzuje się twardością w skali Mohsa wynoszącą od 4.5 do 5. Jego połysk jest szklisty, a na płaszczyznach łupliwości może być perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość scawtite wynosi około 2.77 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku. ## Barwy i odmiany Scawtite nie posiada barwnych odmian. Jego kolorystyka jest stała i ogranicza się do bieli, odcieni szarości oraz bezbarwności. Nie są znane jego odmiany handlowe ani gemmologiczne. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od miejsca jego pierwszego znalezienia - wzgórza Scawt Hill w hrabstwie Antrim w Irlandii Północnej. Został on opisany po raz pierwszy przez Cecila Edgara Tilley'a w 1929 roku, który był również odkrywcą wielu innych minerałów metamorfizmu kontaktowego z tego samego stanowiska. ## Zastosowania Scawtite nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie ogranicza się do sfery naukowej jako wskaźnik specyficznych warunków metamorficznych oraz do kolekcjonerstwa minerałów rzadkich.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5
Barwa
Colourless
Połysk
Vitreous, Pearly
Rysa
White
Gęstość
2.71
Łupliwość
{010} fair {100} poor
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczową cechą diagnostyczną scawtite jest jego gwałtowna reakcja z kwasem solnym, podczas której wydziela się dwutlenek węgla i powstaje żel krzemionkowy. W warunkach polowych i w kolekcji można go rozpoznać po występowaniu w charakterystycznym środowisku geologicznym (skały kontaktowe), białej barwie, szklistym połysku oraz stosunkowo niskiej twardości. ## Odróżnianie od podobnych Scawtite bywa mylony z innymi białymi minerałami ze stref kontaktowych, takimi jak wollastonit, kalcyt czy zeolity. - Od **kalcytu** odróżnia go nieco wyższa twardość (kalcyt ma twardość 3) oraz pozostawianie żelu krzemionkowego po reakcji z kwasem. - Od **wollastonitu** różni się gwałtowną reakcją z kwasem (wollastonit reaguje bardzo słabo lub wcale). - Od **zeolitów** (np. natrolitu) odróżnia go brak charakterystycznych, igiełkowych form kryształów oraz silne pienienie się w kwasie. ## Formy kryształów Kryształy scawtite są jednoskośne, zazwyczaj o pokroju tabliczkowym lub krótkopryzmatycznym. Częściej jednak spotyka się go w formie zbitych, włóknistych lub ziarnistych skupień, a także jako wypełnienia niewielkich żyłek.

Środowisko występowania

## Geneza Scawtite jest produktem metamorfizmu kontaktowego niskiego stopnia. Powstaje w strefach kontaktu gorących, zasadowych intruzji magmowych (np. diabazów, gabr) ze skałami węglanowymi, takimi jak wapienie czy kreda. Tworzy się w stosunkowo niskich temperaturach, typowo poniżej 200°C, w warunkach bogatych w wapń i krzemionkę. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi produktami metamorfizmu kontaktowego skał węglanowych. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą larnit, spurryt, tobermoryt, kalcyt, portlandyt, hydrokalumit oraz różne minerały z grupy zeolitów. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowisko scawtite to miejsce jego odkrycia - Scawt Hill w Irlandii Północnej. Inne znane lokalizacje to m.in. kopalnia Crestmore w Kalifornii (USA), obszar Hatrurim w Izraelu, Boisséjour we Francji, Mayen w Niemczech oraz niektóre wystąpienia w Japonii i Rosji (Syberia).

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, przezroczystymi kryształami, nawet jeśli są one niewielkie. Atrakcyjność podnosi wyraźny kontrast z ciemniejszą skałą macierzystą (matrycą) oraz współwystępowanie z innymi rzadkimi minerałami kontaktowymi, takimi jak larnit czy spurryt. Duże, bogate skupienia włókniste lub ziarniste również są poszukiwane. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej, czyli Scawt Hill w Irlandii Północnej, mają szczególną wartość historyczną i naukową. Wysokiej jakości kryształy pochodzą również z kopalni Crestmore w Kalifornii, która jest znana z dostarczania wielu rzadkich minerałów metamorfizmu kontaktowego.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy scawtite należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. W razie potrzeby można użyć wody destylowanej, ale należy unikać długotrwałego moczenia. Ze względu na jego reaktywność z kwasami, nie wolno stosować żadnych chemicznych środków czyszczących. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami (nawet słabymi, jak ocet), które powodują jego gwałtowne pienienie się i rozkład. Minerał jest stosunkowo miękki i kruchy, dlatego trzeba chronić go przed uderzeniami i zarysowaniem. Nie należy go wystawiać na działanie wysokich temperatur. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy scawtite najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach lub klaserach, aby uniknąć kontaktu z twardszymi minerałami. Należy chronić je przed kurzem i wilgocią. Ekspozycja powinna odbywać się w zamkniętej gablocie.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej