Sarmientite

Wzór chemiczny: Fe³⁺₂(As⁵⁺O₄)(S⁶⁺O₄)(OH)·₅H₂O

Sarmientyt to rzadki, wtórny arsenian i siarczan żelaza, tworzący skupienia drobnych, żółtych kryształów, ceniony przez kolekcjonerów minerałów rzadkich.

## Charakterystyka Sarmientyt jest uwodnionym arsenianem-siarczanem żelaza. Występuje najczęściej w postaci naskorupień, skupień rozetkowych oraz małych, promienistych agregatów. Rzadziej tworzy wykształcone, tabliczkowe lub listewkowe kryształy, które zazwyczaj nie przekraczają 1-2 mm długości. Jest minerałem kruchym. ## Właściwości fizyczne Kryształy sarmientytu wykazują twardość około 2.5 w skali Mohsa. Mają połysk szklisty, a na powierzchniach łupliwości perłowy. Są przezroczyste do przeświecających. Gęstość minerału wynosi około 2.56 g/cm³. ## Barwy i odmiany Sarmientyt ma charakterystyczną, cytrynowożółtą do złocistożółtej barwę. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1941 roku przez Victora C. Angelelliego i Samuela G. Gordona. Jego nazwa pochodzi od nazwiska Domingo Faustino Sarmiento (1811-1888), argentyńskiego pisarza, działacza i prezydenta Argentyny w latach 1868-1874. Miejscem typowym jest kopalnia Santa Elena w prowincji San Juan w Argentynie. ## Zastosowania Sarmientyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie obiektem zainteresowania kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach, zwłaszcza z paragenez arsenowych.

Właściwości

Twardość Mohsa: 2.5
Barwa: Light yellow-orange
Połysk: Vitreous, Pearly
Rysa: Pale yellow
Gęstość: 2.58
Łupliwość: Perfect on {010}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Sarmientyt można rozpoznać po jego charakterystycznej cytrynowożółtej barwie, promienistych lub rozetkowych agregatach oraz występowaniu w strefach utleniania złóż arsenowych. Jego niska twardość i perłowy połysk na płaszczyznach łupliwości są również pomocnymi cechami. ## Odróżnianie od podobnych Sarmientyt bywa mylony z innymi wtórnymi siarczanami i arsenianami żelaza, takimi jak jarosyt czy skorodyt. Od jarosytu odróżnia go obecność arsenu i zazwyczaj jaśniejszy, bardziej cytrynowy odcień. Od skorodytu różni się barwą (skorodyt jest częściej zielonkawy lub niebieskawy) i formą kryształów. Ostateczne rozróżnienie wymaga jednak zaawansowanych analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Kryształy sarmientytu są niewielkie, zwykle o pokroju tabliczkowym lub listewkowym, często spłaszczone. Tworzą charakterystyczne agregaty wachlarzowate, promieniste, rozetkowe, a także kuliste skupienia i naskorupienia.

Środowisko występowania

## Geneza Sarmientyt jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku wietrzenia (utleniania) siarczkowych i arsenowych minerałów kruszcowych, głównie pirytu i arsenopirytu. Tworzy się w warunkach niskiej temperatury i wysokiej kwasowości w strefach utlenienia (żelaznych czapach zwietrzelinowych) złóż polimetalicznych. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi produktami utleniania, takimi jak goethyt, jarosyt, skorodyt, pitticyt, bukovskýit, zýkait, a także z siarką rodzimą i gipsem. ## Lokalizacje Najważniejsze i historyczne stanowisko sarmientytu to kopalnia Santa Elena w departamencie Calingasta (prowincja San Juan, Argentyna), gdzie został odkryty. Znany jest również z kilku innych miejsc na świecie, w tym z kopalni Goldstrike w hrabstwie Eureka (Nevada, USA), z Chidlowa w Czechach oraz z kopalni Clara w Schwarzwaldzie w Niemczech.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami tworzącymi estetyczne, promieniste lub rozetkowe agregaty. Intensywna, cytrynowożółta barwa jest kluczowym czynnikiem podnoszącym atrakcyjność. Ważny jest również kontrast z matrycą skalną oraz obecność rzadkich minerałów towarzyszących. Ze względu na niewielkie rozmiary kryształów, okazy nadające się do oglądania pod mikroskopem (tzw. "micromounts") są najczęstszą formą w kolekcjach. ## Popularne stanowiska Okazy pochodzące z lokalizacji typowej w Argentynie są historycznie najważniejsze, chociaż rzadko dostępne na rynku. Współcześnie niewielkie ilości materiału kolekcjonerskiego pochodzą z kopalni Goldstrike w Nevadzie (USA) oraz z europejskich stanowisk, takich jak kopalnia Clara w Niemczech.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy sarmientytu należy czyścić z najwyższą ostrożnością, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego rozpuszczalność w wodzie, należy unikać kontaktu z płynami. Jeśli czyszczenie na mokro jest absolutnie konieczne, należy użyć minimalnej ilości alkoholu izopropylowego na waciku, unikając przemoczenia okazu. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, która może rozpuścić i zniszczyć minerał. Sarmientyt jest niestabilny w warunkach niskiej wilgotności i może ulec dehydratacji, tracąc swoją strukturę i połysk. Należy chronić go przed wysoką temperaturą, bezpośrednim światłem słonecznym oraz wszelkimi chemikaliami i kwasami. ## Przechowywanie Okazy sarmientytu wymagają przechowywania w stabilnych warunkach. Najlepiej trzymać je w szczelnie zamykanych pojemnikach (np. typu "membrane box") lub w gablotach z kontrolowaną wilgotnością, aby zapobiec dehydratacji. Należy go izolować od innych minerałów, które mogłyby go uszkodzić mechanicznie.