Samarskite-(Yb)

Wzór chemiczny: YbNb<sup>5+</sup>O<sub>4</sub>

Samarskit-(Yb) to rzadki, czarny minerał tlenkowy zawierający iterb, niob i tantal, występujący w pegmatytach granitowych.

## Charakterystyka Samarskit-(Yb) jest rzadkim minerałem z grupy samarskitu, należącym do gromady tlenków. Chemicznie jest to nioban iterbu, często z domieszką tantalu, uranu i toru. Tworzy czarne, smoliste lub submetaliczne masy, rzadziej słabo wykształcone, pryzmatyczne kryształy. Zazwyczaj jest nieprzezroczysty. Ze względu na obecność pierwiastków promieniotwórczych (uran, tor) jest minerałem radioaktywnym i z czasem ulega metamiktyzacji, czyli zniszczeniu wewnętrznej struktury krystalicznej, zachowując jedynie zewnętrzną formę kryształu. ## Właściwości fizyczne Twardość samarskitu-(Yb) w skali Mohsa wynosi od 5 do 6. Połysk jest szklisty do żywicznego lub smolistego na świeżych powierzchniach. Minerał jest kruchy, a jego przełam jest muszlowy do nierównego. Gęstość jest wysoka, waha się od 5,6 do 6,2 g/cm³, co jest wyczuwalne nawet w niewielkich okazach. ## Barwy i odmiany Minerał ma barwę od aksamitnie czarnej do brązowoczarnej. Rysa jest ciemna, czerwonobrązowa do czarnej. Nie wyróżnia się nazwanych odmian, a jego skład chemiczny może się nieznacznie różnić w zależności od lokalizacji. ## Historia i nazwa Nazwa "samarskit-(Yb)" odnosi się do jego związku z grupą samarskitu oraz dominującego pierwiastka ziem rzadkich - iterbu (Yb). Sama nazwa "samarskit" pochodzi od nazwiska rosyjskiego inżyniera górnictwa, Wasilija Samarskiego-Bychowca. Przyrostek -(Yb) został dodany w 1987 roku przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w celu odróżnienia go od innych minerałów z tej grupy, w których dominują inne pierwiastki ziem rzadkich, jak itr w samarskicie-(Y). ## Zastosowania Samarskit-(Yb), podobnie jak inne minerały z tej grupy, jest potencjalnym źródłem niobu, tantalu oraz pierwiastków ziem rzadkich, w tym iterbu. Ze względu na swoją rzadkość nie ma jednak znaczenia przemysłowego. Jest natomiast ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach rzadkich i radioaktywnych.

Właściwości

Twardość Mohsa
5-6
Połysk
Szklisty do żywicznego
Rysa
Czerwonobrązowa do czarnej
Gęstość
5.6-6.2
Łupliwość
Niewyraźna
Przełam
Muszlowy do nierównego
Przezroczystość
Nieprzezroczysty
Układ krystaliczny
Jednoskośny

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Samarskit-(Yb) jest trudny do identyfikacji wizualnej. Kluczowe cechy to czarna barwa, wysoka gęstość, smolisty połysk i muszlowy przełam. Najważniejszą cechą diagnostyczną jest jego radioaktywność, którą można wykryć za pomocą licznika Geigera. Występuje w charakterystycznym środowisku geologicznym - pegmatytach granitowych. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi czarnymi, ciężkimi minerałami pegmatytowymi, takimi jak samarskit-(Y), euxenit, fergusonit, kolumbit czy tantalitem. Pewne odróżnienie od samarskitu-(Y) i innych minerałów ziem rzadkich wymaga zaawansowanych analiz chemicznych (np. EDS, WDS) w celu określenia dominującego pierwiastka. Od kolumbitu i tantalitu różni się często smolistym połyskiem i bardziej nieregularnym przełamem. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie i zazwyczaj słabo wykształcone, o pokroju tabliczkowym lub pryzmatycznym. Częściej spotykany w formie nieregularnych, zaokrąglonych mas lub ziaren wrośniętych w skałę macierzystą (kwarc, skaleń).

Środowisko występowania

## Geneza Samarskit-(Yb) jest minerałem akcesorycznym, krystalizującym w późnych stadiach z magm bogatych w pierwiastki niekompatybilne. Powstaje w pegmatytach granitowych, szczególnie tych wzbogaconych w pierwiastki ziem rzadkich (REE), niob i tantal. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z minerałami typowymi dla pegmatytów granitowych, takimi jak albit, kwarc, mikroklin, muskowit, a także z innymi minerałami ziem rzadkich i niobu, np. ksenotymem, monacytem, cyrkonem, kolumbitem, tantalitem i berylem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowisko, będące jednocześnie lokalizacją typową, to pegmatyt Little Patsy w hrabstwie Jefferson w Kolorado, USA. Inne potwierdzone wystąpienia to m.in. pegmatyty w rejonie Iveland w Norwegii oraz w Szwecji (Ytterby).

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, choćby częściowo, kryształami. Ważna jest również wielkość kryształu lub masy mineralnej oraz estetyczne umiejscowienie na skale macierzystej (matriksie), np. w towarzystwie kwarcu lub skaleni. Okazy z potwierdzoną analitycznie, wysoką zawartością iterbu mają dodatkową wartość naukową i kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej poszukiwane i klasyczne okazy pochodzą z lokalizacji typowej w Kolorado, USA. Są one standardem dla tego minerału w kolekcjach systematycznych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać wody i jakichkolwiek środków chemicznych, które mogłyby wejść w reakcję z minerałem. ## Czego unikać Jako minerał radioaktywny, wymaga ostrożnego obchodzenia się. Należy unikać długotrwałego, bliskiego kontaktu i przechowywania w miejscach stałego przebywania ludzi (biurko, sypialnia). Nie należy go ciąć, szlifować ani podgrzewać, aby uniknąć wdychania radioaktywnego pyłu lub gazów (radon). Chronić przed kwasami i innymi chemikaliami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie w osobnych, dobrze wentylowanych pojemnikach, z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie (np. niektóre odmiany kwarcu, fluorytu). Najlepiej trzymać go w zamykanej gablocie w pomieszczeniu, gdzie nie spędza się dużo czasu. Każdy okaz powinien być wyraźnie oznaczony jako materiał radioaktywny.

Powiązane minerały

Źródła zewnętrzne

Źródła

Czytaj więcej