Samarskite-(Y)
Wzór chemiczny: YFe³⁺Nb⁵⁺₂O₈
Samarskit-(Y) to rzadki, czarny minerał tlenkowy o szklistym do żywicznego połysku, będący rudą itru, niobu i innych pierwiastków ziem rzadkich.
Właściwości
- Twardość Mohsa
- 5-6
- Barwa
- Black internally, pale to yellow-brown surface
- Połysk
- Vitreous to resinous
- Rysa
- Dark reddish brown to black
- Gęstość
- 5
- Łupliwość
- On {010} (?)
- Przełam
- Conchoidal,Sub-Conchoidal
- Przezroczystość
- Opaque
- Układ krystaliczny
- Monoclinic
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Samarskit-(Y) rozpoznaje się po jego czarnej barwie, dużej gęstości (jest wyraźnie ciężki jak na swój rozmiar), żywicznym połysku na świeżym przełamie oraz występowaniu w pegmatytach granitowych. Kluczową cechą diagnostyczną jest jego promieniotwórczość, którą można wykryć za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Można go pomylić z innymi czarnymi, ciężkimi minerałami pegmatytowymi, takimi jak kolumbit, tantal, euxenit czy fergusonit. Odróżnienie często wymaga zaawansowanych metod analitycznych (np. EDS, XRD), choć samarskit-(Y) częściej tworzy nieforemne masy o muszlowym przełamie, w przeciwieństwie do lepiej wykształconych kryształów kolumbitu. Jego rysa jest ciemniejsza niż w przypadku wielu podobnych minerałów. ## Formy kryształów Kryształy są rzadkie, zwykle słabo wykształcone, o pokroju krótkopryzmatycznym lub tabliczkowym. Najczęściej występuje w postaci nieregularnych, zaokrąglonych brył i skupień wrosłych w skałę macierzystą (kwarc, skaleń).
Środowisko występowania
## Geneza Samarskit-(Y) jest minerałem akcesorycznym w granitach i pegmatytach granitowych, zwłaszcza tych wzbogaconych w pierwiastki ziem rzadkich. Powstaje w późnych stadiach krystalizacji magmy w środowisku bogatym w niob, tantal, itr i inne pierwiastki niekompatybilne. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z takimi minerałami jak albit, kwarc dymny, muskowit, biotyt, beryl, kolumbit, monacyt, cyrkon, uraninit, euxenit-(Y) i fergusonit-(Y). ## Lokalizacje Do najważniejszych historycznych i współczesnych lokalizacji należą: kopalnia Mitchell Co. w Karolinie Północnej (USA), gdzie znaleziono jedne z największych kryształów; rejon Ilmen w Rosji (miejsce odkrycia); pegmatyty w Norwegii (Iveland, Evje), Szwecji (Ytterby), Brazylii (Minas Gerais) oraz na Madagaskarze.
Rzadkość
Rzadki
Dla kolekcjonerów
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrokrawędzistymi kryształami, co jest dla tego minerału dużą rzadkością. Poszukiwane są również duże, nieuszkodzone agregaty o silnym, żywicznym połysku. Okazy na matriksie, zwłaszcza w kontraście z jasnym skaleniem lub kwarcem, są wyżej oceniane niż pojedyncze bryłki. ## Popularne stanowiska Klasyczne i najbardziej pożądane okazy pochodzą z historycznych lokalizacji w Karolinie Północnej (USA), szczególnie z kopalni Mitchell i Yancey. Wysoko cenione są również dobrze wykształcone kryształy z pegmatytów w Norwegii i Rosji.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy samarskitu-(Y) należy czyścić wyłącznie na sucho, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Należy unikać kontaktu z wodą i wszelkimi środkami chemicznymi, które mogłyby wejść w reakcję z minerałem lub jego produktami wietrzenia. ## Czego unikać Minerał jest promieniotwórczy, dlatego należy ograniczyć bezpośredni i długotrwały kontakt. Nie należy go rozbijać ani szlifować bez odpowiednich środków ochrony dróg oddechowych, aby uniknąć wdychania pyłu. Należy chronić go przed wilgocią i chemikaliami. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, szczelnych pojemnikach, najlepiej z tworzywa sztucznego (np. pudełka perky box), z dala od innych minerałów wrażliwych na promieniowanie. Należy unikać przechowywania w miejscach, gdzie spędza się dużo czasu (sypialnia, biurko). Każdy okaz powinien być wyraźnie oznaczony jako materiał promieniotwórczy.