Salmiak
Wzór chemiczny: NH₄Cl
Salmiak to rzadki minerał, naturalna forma chlorku amonu, występujący zazwyczaj w postaci nalotów i naskorupień.
Opis
## Charakterystyka Salmiak jest minerałem chlorku amonu, który krystalizuje w układzie regularnym. Zazwyczaj tworzy naskorupienia, naloty, wykwity, a także nacieki. Rzadziej spotyka się dobrze wykształcone kryształy, które mają zazwyczaj postać sześcianów lub ośmiościanów. Minerał jest miękki i kruchy, łatwo rozpuszczalny w wodzie. ## Właściwości fizyczne Twardość salmiaku w skali Mohsa wynosi 1.5-2. Połysk jest szklisty do matowego. Minerał jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość wynosi około 1.5 g/cm³. ## Barwy i odmiany Salmiak jest zazwyczaj bezbarwny lub biały, ale może przyjmować odcienie żółte, szare lub brązowe z powodu zanieczyszczeń. ## Historia i nazwa Nazwa "salmiak" pochodzi od łacińskiego "sal ammoniacum", co oznacza "sól Amona". Odnosi się to do starożytnych złóż chlorku amonu znalezionych w pobliżu świątyni Jowisza Amona w Libii. Minerał był znany i wykorzystywany już w starożytności. ## Zastosowania Salmiak nie ma znaczących zastosowań przemysłowych ze względu na swoją rzadkość i rozpuszczalność w wodzie. Stanowi obiekt zainteresowania kolekcjonerów minerałów.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Salmiak można rozpoznać po jego niskiej twardości, łatwej rozpuszczalności w wodzie oraz charakterystycznym, słono-gorzkim smaku (choć próbowanie minerałów nie jest zalecane). Często występuje w postaci nalotów i wykwitów. ## Odróżnianie od podobnych Salmiak może być mylony z innymi minerałami tworzącymi białe naloty, takimi jak halit czy gips. Od halitu odróżnia go brak wyraźnej łupliwości i niższa twardość. Od gipsu odróżnia go rozpuszczalność w wodzie i smak. ## Formy kryształów Kryształy salmiaku są zazwyczaj małe i mają postać sześcianów lub ośmiościanów. Częściej spotyka się go jednak w postaci naskorupień, nalotów, włóknistych agregatów lub nacieków.
Środowisko geologiczne
## Geneza Salmiak jest minerałem wtórnym, powstającym w wyniku sublimacji gazów wulkanicznych, zwłaszcza w fumarolach i solfatarach. Może również tworzyć się w wyniku pożarów hałd węglowych oraz w miejscach rozkładu materii organicznej, np. w jaskiniach, gdzie występują guano nietoperzy. ## Asocjacje mineralne Salmiak często współwystępuje z innymi minerałami fumarolowymi, takimi jak siarka rodzima, realgar, aurypigment oraz z minerałami powstałymi w wyniku pożarów hałd węglowych. ## Lokalizacje Znane stanowiska salmiaku to m.in. Wezuwiusz we Włoszech, wulkany Kamczatki w Rosji, a także niektóre hałdy węglowe w Polsce (np. w rejonie Wałbrzycha) i Niemczech.
Rzadkość
Rzadki
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są dobrze wykształcone, przezroczyste kryształy salmiaku. Duże, czyste okazy o wyraźnej formie krystalicznej są rzadkie i poszukiwane. Okazy z interesującymi asocjacjami mineralnymi również zwiększają ich wartość. ## Popularne stanowiska Okazy z Wezuwiusza są historycznie ważne, ale rzadko dostępne. Współczesne okazy pochodzą głównie z aktywnych obszarów wulkanicznych oraz z miejsc pożarów hałd węglowych.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Salmiak jest bardzo wrażliwy na wodę, dlatego czyszczenie na mokro jest niewskazane. Okazy można delikatnie oczyścić z kurzu za pomocą miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i wilgocią, ponieważ salmiak łatwo się w niej rozpuszcza. Minerał jest również wrażliwy na wysokie temperatury, które mogą spowodować jego sublimację. Ekspozycja na bezpośrednie światło słoneczne również nie jest zalecana. ## Przechowywanie Salmiak powinien być przechowywany w suchym środowisku, najlepiej w szczelnie zamkniętym pojemniku, aby chronić go przed wilgocią z powietrza. Idealne jest miejsce o stabilnej, umiarkowanej temperaturze, z dala od źródeł ciepła i światła.