Salesite

Wzór chemiczny: Cu²⁺(I⁵⁺O₃)(OH)

Salesyt to rzadki jodan miedzi, wyróżniający się charakterystycznymi, wydłużonymi kryształami o intensywnie niebieskozielonej barwie.

## Charakterystyka Salesyt jest uwodnionym jodanem miedzi, tworzącym charakterystyczne, pryzmatyczne lub igiełkowe kryształy, często zebrane w promieniste lub wachlarzowate agregaty. Jego najbardziej rozpoznawalną cechą jest intensywna, niebieskozielona do szmaragdowozielonej barwa. Kryształy bywają przezroczyste i wykazują silny pleochroizm, czyli zmianę odcienia barwy w zależności od kierunku obserwacji. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, z twardością około 3 w skali Mohsa. Ma szklisty połysk i jest przezroczysty do przeświecającego. Gęstość jest dość wysoka i wynosi około 4.77 g/cm³, co jest typowe dla minerałów zawierających ciężkie pierwiastki jak jod i miedź. ## Barwy i odmiany Salesyt występuje w różnych odcieniach zieleni i błękitu: od niebieskozielonego, przez szmaragdowozielony, po zielononiebieski. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych czy handlowych. ## Historia i nazwa Nazwa minerału honoruje ojca Salesiusa Pavóna (1881-1959), belgijskiego misjonarza i przyrodnika amatora, który pracował w Katandze (Demokratyczna Republika Konga) i zebrał pierwsze próbki. Salesyt został opisany jako nowy gatunek minerału w 1934 roku przez Henriego Buttgenbacha. ## Zastosowania Salesyt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jego znaczenie jest wyłącznie naukowe i kolekcjonerskie ze względu na rzadkość występowania, atrakcyjną barwę i dobrze wykształcone kryształy.

Właściwości

Twardość Mohsa: 3
Barwa: Bluish-green; bluish green in transmitted light
Połysk: Vitreous
Rysa: Light green
Gęstość: 4.72
Łupliwość: on {101}
Przełam: Uneven
Przezroczystość: Transparent
Układ krystaliczny: Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Salesyt można rozpoznać po jego charakterystycznej, intensywnej niebieskozielonej barwie, szklistym połysku oraz typowych, wydłużonych, pryzmatycznych kryształach, często tworzących promieniste skupienia. Jest stosunkowo miękki i ciężki jak na swój wygląd. ## Odróżnianie od podobnych Może być mylony z innymi wtórnymi minerałami miedzi o zielonej barwie, takimi jak brochantyt, malachit czy dioptaz. Od brochantytu odróżnia go najczęściej jaśniejszy odcień i inna forma kryształów. Malachit zazwyczaj tworzy skupienia nerkowate lub włókniste i burzy z kwasem solnym, czego salesyt nie robi. Dioptaz jest znacznie twardszy (twardość 5) i krystalizuje w układzie trygonalnym, tworząc krótkie, romboedryczne kryształy. ## Formy kryształów Kryształy salesytu są zazwyczaj wydłużone wzdłuż jednej osi (pryzmatyczne), często o przekroju zbliżonym do kwadratu. Występują jako pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy lub, częściej, w postaci promienistych, wachlarzowatych lub gwiaździstych agregatów.

Środowisko występowania

## Geneza Salesyt jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż miedzi. Jego uformowanie wymaga obecności roztworów bogatych w jod, co jest rzadkim zjawiskiem geologicznym. Jod może pochodzić z wód podziemnych lub z wietrzenia starszych minerałów zawierających ten pierwiastek. ## Asocjacje mineralne Najczęściej współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami miedzi, takimi jak malachit, brochantyt, libetenit, a także z tlenkami żelaza (goethyt, hematyt) oraz kwarcem. W lokalizacji typowej (Chuquicamata) znajdowano go w towarzystwie leightoitu i belloitu. ## Lokalizacje Najważniejszym i historycznym miejscem występowania salesytu, skąd pochodzą najlepsze na świecie okazy, jest kopalnia miedzi Chuquicamata w regionie Antofagasta w Chile. Jest to jego lokalizacja typowa. Poza Chile, jego obecność odnotowano w kopalni Potrerillos, również w Chile, oraz w niewielkich ilościach w kopalni Dome Rock Copper Mine w Australii Południowej.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione okazy salesytu charakteryzują się ostrymi, dobrze zakończonymi i przezroczystymi kryształami o intensywnej, szmaragdowozielonej lub niebieskozielonej barwie. Wysoko oceniane są bogate grupy kryształów tworzące estetyczne, promieniste lub wachlarzowate agregaty na kontrastującej matrycy skalnej. Wielkość pojedynczych kryształów, ich połysk i brak uszkodzeń znacząco podnoszą wartość kolekcjonerską. ## Popularne stanowiska Zdecydowanie najbardziej pożądane przez kolekcjonerów okazy pochodzą z kopalni Chuquicamata w Chile. Jest to klasyczna i praktycznie jedyna komercyjnie istotna lokalizacja dla tego minerału, a materiał stamtąd stanowi standard, do którego porównuje się inne znaleziska.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy salesytu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając wyłącznie miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na jego miękkość i potencjalną reaktywność, należy unikać mycia w wodzie, a zwłaszcza stosowania ultradźwięków. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z kwasami i innymi chemikaliami, które mogą uszkodzić lub rozpuścić minerał. Salesyt jest wrażliwy na wysoką temperaturę i zarysowania. Długotrwała ekspozycja na intensywne światło słoneczne może nie być wskazana. ## Przechowywanie Zaleca się przechowywanie okazów w osobnych, wyściełanych pudełkach, aby chronić je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kontaktem z twardszymi minerałami. Najlepiej trzymać go w stabilnych warunkach, z dala od wilgoci i bezpośredniego światła słonecznego.