saleeityt

Wzór chemiczny: Mg(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>2</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>2</sub>·10H<sub>2</sub>O

Saléeit to radioaktywny minerał wtórny z grupy autunitu, będący uwodnionym fosforanem uranylu i magnezu, tworzący charakterystyczne, żółte, tabliczkowe kryształy.

## Charakterystyka Saléeit jest minerałem należącym do grupy autunitu, chemicznie klasyfikowanym jako uwodniony fosforan uranylu i magnezu. Tworzy cienkie, tabliczkowe kryształy o kwadratowym lub prostokątnym zarysie, które często układają się w wachlarzowate agregaty, rozety lub tworzą łuseczkowate naskorupienia na skale macierzystej. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, cytrynowożółta do żółtozielonej barwa. Minerał ten wykazuje silną, żółtozieloną fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym), co jest typowe dla wielu wtórnych minerałów uranu. ## Właściwości fizyczne Saléeit jest minerałem stosunkowo miękkim, o twardości w skali Mohsa wynoszącej 2-3. Ma szklisty połysk, a na płaszczyznach łupliwości może być perłowy. Jest przezroczysty do przeświecającego. Jego gęstość wynosi około 3.27 g/cm³. Wykazuje doskonałą łupliwość w jednym kierunku, co sprawia, że łatwo dzieli się na cienkie, elastyczne blaszki, podobnie jak mika. Jest minerałem silnie radioaktywnym i należy obchodzić się z nim z zachowaniem odpowiednich środków ostrożności. ## Barwy i odmiany Dominującą i właściwie jedyną gamą barwną dla saléeitu jest spektrum od jasnożółtej, przez cytrynowożółtą, aż po żółtozieloną. Intensywność i odcień zależą od konkretnej lokalizacji i domieszek. Nie wyróżnia się jego nazwanych odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został opisany po raz pierwszy w 1932 roku przez Jacquesa Thoreau i Johannesa Franciscusa Vaesa. Jego nazwa upamiętnia Achille'a Salée (1883-1932), belgijskiego profesora geologii i mineralogii na Katolickim Uniwersytecie w Louvain. Miejscem typowym, z którego pochodziły pierwsze opisane okazy, jest kopalnia Shinkolobwe w Demokratycznej Republice Konga. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość, saléeit nie ma znaczenia przemysłowego jako ruda uranu. Stanowi natomiast ceniony i poszukiwany kamień kolekcjonerski, będąc ważnym obiektem badań naukowych nad wtórnymi minerałami uranowymi.

Właściwości

Twardość Mohsa
2-3
Barwa
Lemon-yellow, straw-yellow, greenish yellow
Połysk
Vitreous (Glassy)
Rysa
Yellow-white
Gęstość
3.27
Łupliwość
[001] Perfect, [010] Indistinct, [110] Indistinct
Przełam
Micaceous
Przezroczystość
Transparent,Translucent,Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Kluczowymi cechami diagnostycznymi saléeitu są jego charakterystyczna cytrynowożółta do żółtozielonej barwa, tabliczkowy pokrój kryształów oraz doskonała łupliwość w jednym kierunku. Najważniejszym testem jest jednak sprawdzenie fluorescencji - minerał ten intensywnie świeci na jaskrawy, żółtozielony kolor w świetle UV. Potwierdzeniem tożsamości jest pomiar radioaktywności za pomocą licznika Geigera. ## Odróżnianie od podobnych Saléeit jest bardzo podobny do innych minerałów z grupy autunitu. Najtrudniejszy do odróżnienia jest autunit, który ma praktycznie identyczny wygląd i fluorescencję, ale zawiera wapń zamiast magnezu - rozróżnienie wymaga analizy chemicznej. Torbernit, zawierający miedź, ma zwykle barwę zieloną i nie wykazuje fluorescencji. Nowaczekit jest dimorfem saléeitu i ma bardzo podobne właściwości. Uranofan tworzy skupienia igiełkowe lub promieniste i ma zazwyczaj jaśniejszy, słomkowożółty odcień. ## Formy kryształów Saléeit krystalizuje w układzie jednoskośnym, jednak jego kryształy są pseudotetragonalne - mają formę cienkich, kwadratowych lub prostokątnych tabliczek. Kryształy te rzadko występują pojedynczo. Zazwyczaj tworzą wachlarzowate lub promieniste agregaty, rozety, a także gęste, łuseczkowate naskorupienia i powłoki na powierzchni skał.

Środowisko występowania

## Geneza Saléeit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranu. Tworzy się w wyniku działania wód gruntowych zawierających rozpuszczony fosfor i magnez na pierwotne minerały uranowe, takie jak uraninit. Krystalizuje w szczelinach i pustkach skał osadowych (głównie piaskowców i wapieni) oraz w granitach. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu. Do jego najczęstszych towarzyszy należą torbernit, autunit, uranofan, fosfouranylit, a także pierwotny uraninit. W paragenezie spotyka się również tlenki żelaza (getyt, limonit) oraz kwarc. ## Lokalizacje Znaczące złoża i wystąpienia saléeitu są ograniczone do kilku miejsc na świecie. Poza lokalizacją typową w Shinkolobwe (DRK), piękne okazy pochodzą z kopalni Ranger w Terytorium Północnym w Australii. Występuje również w USA, głównie w stanach Utah, Nevada, Arizona i Dakota Południowa. Znany jest także z kilku stanowisk w Europie, m.in. w Niemczech (Saksonia) i Francji (Rodan-Alpy).

Rzadkość

Niezbyt częsty

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najwyżej cenione okazy saléeitu charakteryzują się ostrymi, dobrze wykształconymi kryształami o dużej przezroczystości i intensywnej, cytrynowożółtej barwie. Atrakcyjność podnoszą duże, pojedyncze tabliczki lub estetycznie skomponowane wachlarzowate agregaty na kontrastującym, ciemnym podłożu. Okazy bogate w kryształy, pokrywające znaczną powierzchnię matrycy, są również bardzo poszukiwane. Wartość wzrasta, gdy saléeit występuje w asocjacji z innymi rzadkimi minerałami uranowymi. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych jakościowo okazów kolekcjonerskich uważa się kopalnię Ranger w Australii, skąd pochodzą duże, ostre kryształy o wspaniałej barwie. Historyczne okazy z Shinkolobwe w DRK są również klasykami, choć rzadko dostępnymi na rynku. Cenione są także niektóre znaleziska z piaskowców uranonośnych w stanie Utah w USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy saléeitu są bardzo delikatne i kruche. Do usuwania kurzu należy używać wyłącznie miękkiego pędzelka lub sprężonego powietrza z bezpiecznej odległości. Należy unikać kontaktu z wodą; jako minerał uwodniony może ulec zmianom, a woda może wnikać w szczeliny łupliwości, osłabiając strukturę okazu. Jeśli czyszczenie na mokro jest absolutnie konieczne, należy użyć minimalnej ilości wody destylowanej i natychmiast osuszyć okaz. ## Czego unikać Saléeit jest minerałem radioaktywnym. Należy unikać bezpośredniego, długotrwałego kontaktu ze skórą, a po każdym kontakcie umyć ręce. Kategorycznie zabrania się wdychania pyłu, który może powstać przy kruszeniu lub czyszczeniu. Minerał jest wrażliwy na ciepło i bezpośrednie światło słoneczne, które mogą prowadzić do jego dehydratacji, powodując utratę połysku, przezroczystości i zmianę struktury. Nie należy go przechowywać w suchych i gorących warunkach. Należy unikać wszelkich chemikaliów i ultradźwięków. ## Przechowywanie Ze względu na radioaktywność, okazy saléeitu powinny być przechowywane w zamkniętych, szczelnych pojemnikach (np. z akrylu), które zatrzymują cząstki alfa i zapobiegają rozprzestrzenianiu się pyłu. Pojemnik musi być wyraźnie oznakowany symbolem radioaktywności. Zaleca się przechowywanie w miejscu oddalonym od stałego przebywania ludzi, w dobrze wentylowanym pomieszczeniu. Nie należy go trzymać razem z minerałami wrażliwymi na promieniowanie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej