Sabugalite

Wzór chemiczny: HAl(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)<sub>4</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>4</sub>·16H<sub>2</sub>O

Sabugalit to intensywnie żółty, wtórny minerał uranu, tworzący charakterystyczne, cienkie, kwadratowe kryształy i powłoki na skałach.

## Charakterystyka Sabugalit jest minerałem należącym do grupy autunitu, znanym ze swojej jaskrawej, cytrynowożółtej do zielonożółtej barwy. Występuje w strefach utleniania złóż uranu. Zazwyczaj tworzy cienkie, tabularne kryształy o kwadratowym zarysie, które często układają się w rozetowe skupienia, wachlarze lub tworzą cienkie powłoki i naloty na powierzchni skał macierzystych, głównie granitów i pegmatytów. Ze względu na zawartość uranu jest minerałem silnie radioaktywnym i wykazuje intensywną, zielonożółtą fluorescencję w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). ## Właściwości fizyczne Kryształy sabugalitu są bardzo miękkie i kruche, o twardości około 2.5 w skali Mohsa. Mają połysk określany jako woskowy, matowy lub ziemisty, a na powierzchniach łupliwości bywa perłowy. Jest minerałem lekkim, o gęstości około 3.2 g/cm³. Kryształy są zazwyczaj przeświecające do nieprzezroczystych. ## Barwy i odmiany Minerał ten jest jednobarwny - występuje w odcieniach od jasnożółtego, przez cytrynowożółty, do zielonkawożółtego. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Sabugalit został po raz pierwszy opisany w 1951 roku przez Clifforda Frondela. Jego nazwa pochodzi od miejsca odkrycia - kopalni Mina da Quarta Seira w pobliżu miasta Sabugal w dystrykcie Guarda w Portugalii. Jest to zatwierdzony gatunek mineralny przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA). ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie nagromadzenia, sabugalit nie ma zastosowania przemysłowego jako ruda uranu. Stanowi natomiast ceniony i poszukiwany przez zaawansowanych kolekcjonerów minerał ze względu na intensywną barwę, charakterystyczne formy kryształów i silną fluorescencję.

Właściwości

Twardość Mohsa
2.5
Połysk
Waxy
Rysa
Light yellow
Gęstość
3.2
Łupliwość
Perfect on {001}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Translucent to Opaque
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Najważniejszymi cechami diagnostycznymi sabugalitu są jego intensywnie cytrynowożółta barwa, tworzenie cienkich, kwadratowych kryształów tabliczkowych oraz bardzo silna, zielonożółta fluorescencja w świetle UV. Występowanie w paragenezie z innymi wtórnymi minerałami uranu jest również kluczową wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Sabugalit można pomylić z innymi wtórnymi, żółtymi minerałami uranowymi, takimi jak autunit, metaautunit czy uranofan. - **Autunit** ma bardzo podobny wygląd i fluorescencję, ale krystalizuje w układzie tetragonalnym i często tworzy grubsze, lepiej wykształcone kryształy. Pewne rozróżnienie wymaga zaawansowanych badań (XRD). - **Uranofan** i **beta-uranofan** mają podobną barwę, ale tworzą igiełkowe lub włókniste agregaty i krystalizują w układzie jednoskośnym. Ich fluorescencja jest zazwyczaj słabsza lub nie występuje. ## Formy kryształów Sabugalit krystalizuje w postaci bardzo cienkich, tabliczkowych kryształów o kwadratowym lub prostokątnym zarysie. Kryształy te często grupują się w wachlarzowate lub rozetowe agregaty. Powszechnie występuje także w formie mikrokrystalicznych powłok i nalotów na skałach.

Środowisko występowania

## Geneza Sabugalit jest minerałem wtórnym, powstającym w strefach utleniania (wietrzenia) złóż uranonośnych. Tworzy się w wyniku działania wód bogatych w fosforany na pierwotne minerały uranu, takie jak uraninit. Najczęściej występuje w spękaniach i na powierzchniach skał granitowych, pegmatytów oraz niektórych piaskowców. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami uranu, takimi jak autunit, metaautunit, torbernit, metatorbernit, saleeit, a także z fosfuranilitem, uranofanem i gummitami. Minerałami towarzyszącymi mogą być również kwarc, muskowit i minerały ilaste. ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska sabugalitu znajdują się w Portugalii, w rejonie Sabugal (Mina da Quarta Seira) i Guarda. Znane wystąpienia odnotowano również w Hiszpanii (złoża Saelices el Chico w Salamance), Francji (m.in. w Masywie Centralnym), Niemczech (Schwarzwald), a także w USA, głównie w stanach Utah, Nevada i Wyoming. Występuje również w niewielkich ilościach w złożach uranu w Australii.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze wykształconymi, ostrymi kryształami o intensywnej, cytrynowożółtej barwie. Wysoko oceniane są również bogate pokrycia na kontrastującej matrycy skalnej, zwłaszcza te tworzące estetyczne, rozetowe lub wachlarzowate agregaty. Duży rozmiar kryształów, choć rzadki dla tego minerału, znacząco podnosi wartość okazu. Ważna jest również intensywność fluorescencji. ## Popularne stanowiska Okazy referencyjne, uważane za najlepsze dla tego gatunku, pochodzą z typowej lokalizacji w Sabugal w Portugalii. Wysokiej jakości kryształy pozyskiwano również z kopalni uranu w Hiszpanii, zwłaszcza w rejonie Salamanki. Amerykańskie okazy, np. z Utah, również są obecne na rynku kolekcjonerskim, choć często mają postać drobniejszych kryształów lub nalotów.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Sabugalit jest minerałem niezwykle delikatnym, kruchym i rozpuszczalnym w wodzie. Absolutnie nie wolno czyścić go na mokro. Jedyną bezpieczną metodą usuwania kurzu jest użycie miękkiego pędzelka lub delikatnego strumienia sprężonego powietrza z dużej odległości. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą i innymi płynami, które mogą rozpuścić lub uszkodzić kryształy. Minerał ten jest wrażliwy na ciepło i może tracić wodę strukturalną (dehydratacja), co prowadzi do jego zniszczenia. Należy chronić go przed bezpośrednim światłem słonecznym, które może powodować blaknięcie. Ze względu na radioaktywność, należy unikać bezpośredniego kontaktu ze skórą, nie wdychać pyłu i myć ręce po każdym kontakcie. ## Przechowywanie Okazy sabugalitu należy przechowywać w suchym miejscu, w szczelnie zamkniętym pojemniku (np. pudełku typu "perky box"), aby chronić je przed wilgocią i uszkodzeniami mechanicznymi. Ze względu na radioaktywność, powinien być przechowywany z dala od miejsc stałego przebywania ludzi, w oznaczonym pojemniku, najlepiej w wentylowanej gablocie.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej