Rosemaryite

Wzór chemiczny: &#₉₇₂₃;NaMn²⁺(Fe³⁺Al)(PO₄)₃

Rosemaryit to rzadki minerał z grupy fosforanów, tworzący ciemne, szkliste kryształy, ceniony przez kolekcjonerów specjalizujących się w rzadkich minerałach.

## Charakterystyka Rosemaryit jest złożonym fosforanem sodu, manganu, żelaza i glinu, należącym do grupy alluaudytu. Występuje w postaci niewielkich, tabliczkowych lub pryzmatycznych kryształów, które mogą tworzyć promieniste agregaty. Jego kryształy są zazwyczaj bardzo małe, rzadko przekraczając 1 mm długości. Minerał ten jest kruchy. ## Właściwości fizyczne Rosemaryit charakteryzuje się szklistym połyskiem. Jego twardość w skali Mohsa wynosi około 5, a gęstość waha się od 3,62 do 3,69 g/cm³. Jest minerałem przezroczystym do przeświecającego. ## Barwy i odmiany Minerał ten przyjmuje barwy od ciemnozielonej do czarnej. Niektóre okazy mogą wykazywać słaby pleochroizm w odcieniach zieleni i brązu. Nie wyróżnia się jego odmian. ## Historia i nazwa Rosemaryit został po raz pierwszy opisany w 1979 roku przez Paula B. Moore'a i Takaharu Arakiego. Nazwa minerału honoruje Rosemary Ann Williams (ur. 1942), amerykańską mineralog-amator i kolekcjonerkę, która jako pierwsza zwróciła uwagę na ten minerał w materiale zebranym w kopalni Tip Top w Dakocie Południowej, USA. ## Zastosowania Ze względu na swoją rzadkość i niewielkie rozmiary kryształów, rosemaryit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania kolekcjonerów rzadkich minerałów oraz naukowców.

Właściwości

Twardość Mohsa: 4-4.5
Barwa: Dark olive-green, dark brown
Połysk: Vitreous
Rysa: Greenish-gray
Gęstość: 0
Łupliwość: {010} {<mi>1</mi01>}, by analogy with ferrowyllieite
Przełam: Irregular/Uneven
Przezroczystość: Translucent
Układ krystaliczny: Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja rosemaryitu w warunkach amatorskich jest praktycznie niemożliwa i wymaga zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD) lub analiza chemiczna (EDS/WDS). Wstępne rozpoznanie opiera się na ciemnozielonej do czarnej barwie, szklistym połysku i występowaniu w asocjacji z innymi fosforanami w pegmatytach granitowych. ## Odróżnianie od podobnych Rosemaryit jest wizualnie nieodróżnialny od innych ciemnych minerałów z grupy alluaudytu, takich jak sam alluaudyt, ferroalluaudyt czy hagendorfit. Pewne rozróżnienie możliwe jest wyłącznie na podstawie szczegółowej analizy składu chemicznego. ## Formy kryształów Tworzy niewielkie, tabliczkowe lub pryzmatyczne kryształy, często zgrupowane w promieniste lub rozetowe agregaty. Kryształy rzadko osiągają rozmiar pozwalający na obserwację gołym okiem.

Środowisko występowania

## Geneza Rosemaryit jest minerałem wtórnym, powstającym w złożonych pegmatytach granitowych. Tworzy się w wyniku procesów hydrotermalnych lub metasomatycznych, zastępując wcześniejsze, pierwotne minerały fosforanowe, takie jak tryfylit czy lithiofilit. ## Asocjacje mineralne Minerał ten współwystępuje z innymi fosforanami, takimi jak jahnsyt-(CaMnFe), rockbridgeit, strengit, ludlamit, wiwianit, a także z kwarcem, albitem i muskowitem. ## Lokalizacje Najważniejsze i najlepiej udokumentowane stanowiska rosemaryitu na świecie to: - Kopalnia Tip Top, w pobliżu miasta Custer w Dakocie Południowej, USA (miejsce odkrycia). - Kopalnia Angarf-Sud, w pobliżu Tazenakht, w prowincji Warzazat w Maroku. - Stanowisko Buranga w Rwandzie.

Rzadkość

Bardzo rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazu rosemaryitu jest determinowana głównie przez wielkość i wykształcenie kryształów, co jest rzadkością. Najbardziej cenione są okazy z wyraźnie widocznymi, choćby niewielkimi, promienistymi agregatami kryształów na matrycy skalnej. Ze względu na ciemną barwę, intensywność koloru ma mniejsze znaczenie. Kluczowa jest również dobrze udokumentowana lokalizacja i potwierdzona analitycznie tożsamość minerału. ## Popularne stanowiska Najbardziej znane i cenione okazy pochodzą z lokalizacji typowej - kopalni Tip Top w Dakocie Południowej, USA. Okazy z Maroka i Rwandy również są poszukiwane przez kolekcjonerów specjalizujących się w systematyce minerałów fosforanowych.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Ze względu na potencjalną reaktywność z wodą, zaleca się unikanie czyszczenia na mokro. Jeśli jest to konieczne, należy użyć minimalnej ilości alkoholu izopropylowego i natychmiast osuszyć okaz. ## Czego unikać Należy unikać kontaktu z wodą, kwasami i innymi chemikaliami. Minerał jest kruchy, więc trzeba chronić go przed uderzeniami i wibracjami. Nie należy go podgrzewać ani poddawać ultradźwiękom. ## Przechowywanie Okazy rosemaryitu, jako rzadkie i często mikroskopijne, najlepiej przechowywać w specjalistycznych pudełkach typu "micromount" lub w małych, wyściełanych pojemnikach, które chronią je przed uszkodzeniami mechanicznymi i kurzem.