Roscherite

Wzór chemiczny: Ca<sub>2</sub>Mn<sup>2+</sup><sub>5</sub>Be<sub>4</sub>(PO<sub>4</sub>)<sub>6</sub>(OH)<sub>4</sub>·6H<sub>2</sub>O

Roszeryt to rzadki minerał fosforanowy, tworzący charakterystyczne kuliste agregaty drobnych, tabliczkowych kryształów o barwie od brązowej do oliwkowozielonej.

## Charakterystyka Roszeryt jest uwodnionym fosforanem wapnia, manganu i berylu, należącym do grupy roszerytu. Najczęściej występuje w formie sferycznych lub promienistych agregatów, zbudowanych z bardzo drobnych, tabliczkowych lub listewkowych kryształów. Poszczególne kryształy rzadko osiągają widoczne rozmiary, a całe skupiska mają zazwyczaj od kilku milimetrów do centymetra średnicy. Powierzchnia agregatów bywa lekko błyszcząca lub matowa. ## Właściwości fizyczne Kryształy roszerytu są kruche. Minerał charakteryzuje się twardością 4.5-5 w skali Mohsa i gęstością około 3.2 g/cm³. Połysk jest szklisty, a na powierzchniach łupliwości może być perłowy. Jest przeświecający, rzadziej przezroczysty. ## Barwy i odmiany Dominującą barwą roszerytu jest ciemnobrązowa, często z odcieniem oliwkowozielonym lub czerwonawym. Spotykane są również okazy zielone, żółtobrązowe, a nawet niemal czarne. Zmienność barwy zależy od stosunku żelaza do manganu w strukturze. Nie wyróżnia się nazwanych odmian handlowych ani gemmologicznych. ## Historia i nazwa Minerał został nazwany w 1914 roku na cześć Wendelina R. Roschera (1845-1913), niemieckiego kolekcjonera minerałów z saksońskiego miasta Ehrenfriedersdorf. Roscher był znany ze swojej bogatej kolekcji, w której znajdowały się pierwsze zbadane okazy tego minerału. Został on opisany na podstawie materiału pochodzącego z Greifenstein w Niemczech. ## Zastosowania Roszeryt nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Jest wyłącznie minerałem o znaczeniu naukowym i kolekcjonerskim, cenionym za swoją rzadkość i charakterystyczne formy występowania.

Właściwości

Twardość Mohsa
4.5-5
Połysk
Vitreous
Rysa
White
Gęstość
3.21-3.23
Łupliwość
Good on {010}
Przełam
Uneven
Przezroczystość
Transparent to translucent
Układ krystaliczny
Monoclinic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechą diagnostyczną roszerytu są jego charakterystyczne, kuliste lub promieniste agregaty o brązowej lub oliwkowozielonej barwie, zbudowane z drobnych, tabliczkowych kryształków. Występowanie w pegmatytach granitowych, w towarzystwie innych fosforanów, jest również ważną wskazówką. ## Odróżnianie od podobnych Roszeryt bywa mylony z innymi minerałami tworzącymi podobne sferulityczne agregaty, takimi jak wardyt, kakoksen czy niektóre zeolity. Od wardytu odróżnia go najczęściej ciemniejsza, brązowa barwa (wardyt jest zwykle niebieskozielony lub bezbarwny). Od kakoksenu różni się twardością i formą poszczególnych kryształów w agregacie. Ostateczne rozróżnienie często wymaga analiz chemicznych (EDS) lub rentgenowskich (XRD). ## Formy kryształów Kryształy są bardzo małe, o pokroju tabliczkowym lub listewkowym, często ze ściętymi krawędziami. Prawie zawsze występują w postaci promienistych lub sferulitycznych (kulistych) agregatów. Pojedyncze, dobrze wykształcone kryształy są ekstremalnie rzadkie.

Środowisko występowania

## Geneza Roszeryt jest wtórnym minerałem fosforanowym, który tworzy się w późnych stadiach krystalizacji złożonych pegmatytów granitowych. Powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych lub metasomatycznych, oddziałujących na pierwotne fosforany, takie jak tryfylit czy litiofilit, w obecności roztworów bogatych w beryl. ## Asocjacje mineralne Minerał ten często współwystępuje z innymi fosforanami pegmatytowymi. Do jego typowych minerałów towarzyszących należą: eosphoryt, wardyt, gordonit, morinit, apatyt, a także kwarc, albit, muskowit i turmalin (zwłaszcza odmiana schorl). ## Lokalizacje Najważniejsze i klasyczne stanowiska roszerytu znajdują się w Niemczech (Greifenstein, Hagendorf), Brazylii (kopalnie w dolinie rzeki Jequitinhonha, Minas Gerais), USA (kopalnia Tip Top w Dakocie Południowej; kopalnia Palermo w New Hampshire) oraz w Pakistanie (dystrykt Skardu). Znany jest również z pojedynczych wystąpień w Portugalii i Francji.

Rzadkość

Rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Najbardziej cenione przez kolekcjonerów są okazy z dobrze zdefiniowanymi, ostrymi sferulitycznymi agregatami, o intensywnej, pożądanej barwie (np. głęboki oliwkowozielony lub czerwonobrązowy). Ważny jest kontrast z matrycą skalną oraz brak uszkodzeń delikatnych agregatów. Okazy z widocznymi, choćby małymi, pojedynczymi kryształami są wyjątkowo poszukiwane. Wielkość agregatów również wpływa na wartość - te przekraczające 1 cm średnicy są już uważane za znaczące. ## Popularne stanowiska Za źródło najlepszych jakościowo okazów roszerytu uważa się pegmatyty w stanie Minas Gerais w Brazylii, skąd pochodzą duże, dobrze uformowane agregaty o atrakcyjnych barwach. Klasyczne okazy z Niemiec (Greifenstein) mają głównie znaczenie historyczne. Wysoko cenione są również zielone roszeryty z kopalni Tip Top w USA.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy roszerytu należy czyścić bardzo ostrożnie, najlepiej używając miękkiego pędzelka do usunięcia kurzu. Dopuszczalne jest krótkie płukanie w wodzie destylowanej, po którym okaz należy natychmiast i dokładnie osuszyć. Agregaty są kruche i podatne na rozpad. ## Czego unikać Należy bezwzględnie unikać myjek ultradźwiękowych i parowych, które mogą zniszczyć delikatne agregaty. Minerał jest wrażliwy na kwasy i inne silne chemikalia. Nie należy go podgrzewać ani wystawiać na długotrwałe działanie silnego światła słonecznego. ## Przechowywanie Roszeryt najlepiej przechowywać w osobnych, wyściełanych pudełkach klaserowych, aby uniknąć otarć i uszkodzeń mechanicznych. Ze względu na kruchość, nie powinien być przechowywany w bezpośrednim kontakcie z twardszymi minerałami.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej