rockbridgeit
Wzór chemiczny: (Fe²⁺₀.₅Fe³⁺₀.₅)₂Fe³⁺₃(PO₄)₃(OH)₅
Rockbridgeit to uwodniony fosforan żelaza, tworzący charakterystyczne, promieniste agregaty o ciemnozielonej lub czarnej barwie.
Opis
## Charakterystyka Rockbridgeit jest minerałem z grupy fosforanów, należącym do szeregu frondelit-rockbridgeit. Najczęściej występuje w postaci skupień włóknistych, promienistych, tworzących rozetki, wachlarze lub kuliste agregaty. Rzadziej spotykany jest w formie skupień zbitych lub ziemistych. Dobrze wykształcone, pojedyncze kryształy są ekstremalnie rzadkie. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny, a promieniste agregaty bywają nazywane "słońcami". ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest stosunkowo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi 3,5-4,5. Jest kruchy, a jego gęstość to około 3,45 g/cm³. Wykazuje połysk szklisty, czasem matowy na powierzchniach zwietrzałych. Jest minerałem nieprzezroczystym lub jedynie przeświecającym na cienkich krawędziach. ## Barwy i odmiany Rockbridgeit ma zazwyczaj barwę od ciemnozielonej, przez zielonoczarną, aż do niemal czarnej. Czasem bywa brązowawy lub żółtozielony, zwłaszcza gdy jest częściowo utleniony. Nie wyróżnia się jego odmian handlowych ani barwnych, choć stanowi skrajne, bogate w żelazo ogniwo szeregu izomorficznego z bogatym w mangan frondelitem. ## Historia i nazwa Nazwa minerału pochodzi od hrabstwa Rockbridge w stanie Wirginia (USA), gdzie został on po raz pierwszy zidentyfikowany na terenie kopalni Midvale. Opisał go w 1949 roku amerykański mineralog Clifford Frondel. ## Zastosowania Rockbridgeit nie ma żadnego znaczenia przemysłowego. Jest natomiast minerałem cenionym i poszukiwanym przez kolekcjonerów ze względu na swoje atrakcyjne, promieniste formy.
Cechy diagnostyczne
## Rozpoznawanie Najważniejszą cechą diagnostyczną rockbridgeitu jest jego forma występowania - charakterystyczne promieniste lub włókniste agregaty. Istotna jest również ciemnozielona do czarnej barwa oraz środowisko występowania (strefy utleniania złóż żelaza lub pegmatytów fosforanowych). Rysa o barwie szarozielonej lub jasnobrązowej również jest pomocna w identyfikacji. ## Odróżnianie od podobnych Rockbridgeit bywa mylony z innymi ciemnymi fosforanami o podobnej formie skupienia, głównie z dufrénitem. Odróżnienie tych minerałów bez specjalistycznych badań bywa bardzo trudne, a czasem niemożliwe. Pomocna może być analiza minerałów towarzyszących i dokładna lokalizacja znaleziska. Pewną identyfikację daje jedynie analiza chemiczna (EDS) lub rentgenowska (XRD). ## Formy kryształów Minerał ten krystalizuje w układzie rombowym. Prawidłowo wykształcone kryształy są jednak niezwykle rzadkie i mają postać niewielkich, tabliczkowych lub słupkowych form. Zdecydowanie najczęściej tworzy skupienia włókniste, promieniste, sferolityczne (kuliste) i nerkowate (botryoidalne).
Środowisko geologiczne
## Geneza Rockbridgeit jest minerałem wtórnym. Powstaje w strefach utleniania (wietrzenia) złóż kruszców żelaza lub w granitowych pegmatytach bogatych w fosforany. Tworzy się w wyniku hydrotermalnych przeobrażeń lub wietrzenia pierwotnych minerałów fosforanowych, takich jak tryfylit czy lithiofilit. ## Asocjacje mineralne Często współwystępuje z innymi wtórnymi minerałami fosforanowymi oraz minerałami żelaza. Do jego najczęstszych asocjacji należą: strengit, dufrénit, cyrylowit, wiwianit, kakoksen, a także goethyt i limonit. W pegmatytach towarzyszy mu często tryfylit i zwietřelina pegmatytowa. ## Lokalizacje Najważniejsze stanowiska na świecie, z których pochodzą klasyczne okazy, to m.in. hrabstwo Rockbridge w Wirginii (USA) - lokalizacja typowa, a także kopalnie Palermo i Fletcher w New Hampshire (USA). W Europie znany jest przede wszystkim z doskonałych okazów z Hagendorf i Pleystein w Bawarii (Niemcy). Występuje również w Brazylii, Portugalii i Australii.
Rzadkość
Niezbyt pospolity
Aspekty kolekcjonerskie
## Kryteria jakości Najwyżej cenione przez kolekcjonerów są okazy przedstawiające dobrze wykształcone, duże i nieuszkodzone promieniste agregaty, tzw. "słońca", osadzone na kontrastującym podłożu (np. na jasnym kwarcu lub limonicie). Intensywna, ciemnozielona barwa oraz wielkość i estetyka całego skupienia znacząco podnoszą wartość okazu. Okazy z klasycznych lokalizacji, jak Hagendorf, są szczególnie poszukiwane. ## Popularne stanowiska Do najbardziej znanych i cenionych lokalizacji, z których pochodzą najlepsze okazy kolekcjonerskie rockbridgeitu, należą bez wątpienia pegmatyty w Hagendorf-Süd w Bawarii (Niemcy) oraz kopalnia Palermo No. 1 w New Hampshire (USA). Okazy z tych miejsc uchodzą za światowe klasyki dla tego minerału.
Pielęgnacja i przechowywanie
## Czyszczenie Okazy rockbridgeitu należy czyścić bardzo ostrożnie, używając miękkiego pędzelka i wody destylowanej. Włókniste i promieniste agregaty są kruche i podatne na uszkodzenia mechaniczne. Nie należy stosować myjek ultradźwiękowych, które mogą zniszczyć delikatne struktury. ## Czego unikać Minerał jest wrażliwy na działanie kwasów, które mogą go uszkodzić lub całkowicie rozpuścić. Należy unikać kontaktu z wszelkimi chemikaliami domowymi i laboratoryjnymi. Ze względu na niewielką twardość, trzeba chronić go przed zarysowaniem przez twardsze minerały. ## Przechowywanie Kolekcjonerskie okazy rockbridgeitu, zwłaszcza te o delikatnej, promienistej budowie, najlepiej przechowywać w osobnych, zamykanych pudełkach lub gablotach, aby chronić je przed kurzem i uszkodzeniami mechanicznymi. Należy unikać miejsc narażonych na wibracje.