Roaldite

Wzór chemiczny: (Fe,Ni)<sub>₄</sub>N

Bardzo rzadki azotek żelaza i niklu, występujący wyłącznie w meteorytach żelaznych w postaci mikroskopijnych wrostków.

## Charakterystyka Roaldyt to bardzo rzadki minerał z grupy azotków, będący naturalnym azotkiem żelaza i niklu. Nie tworzy makroskopowych kryształów ani agregatów. Występuje wyłącznie w postaci mikroskopijnych, wydłużonych płytek (lameli) lub nieregularnych ziaren wrosłych w metaliczną masę meteorytów żelaznych, głównie w kamacycie. Z powodu mikroskopijnej wielkości, jego cechy wizualne można badać jedynie pod mikroskopem w świetle odbitym, gdzie ujawnia metaliczny wygląd. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest nieprzezroczysty i charakteryzuje się metalicznym połyskiem. Jego twardość nie została precyzyjnie określona ze względu na rozmiary ziaren, jednak jako związek międzymetaliczny jest prawdopodobnie stosunkowo wysoka. Gęstość obliczona na podstawie składu chemicznego i parametrów komórki elementarnej wynosi około 7,23 g/cm³. ## Barwy i odmiany Obserwowany pod mikroskopem w świetle odbitym ma barwę kremowobiałą z lekkim różowawym odcieniem. Nie wyróżnia się żadnych odmian tego minerału. ## Historia i nazwa Roaldyt został po raz pierwszy opisany w 1981 roku przez Hansa Petera Nielsena i Vagna Fabritiusa Buchwalda. Nazwa honoruje Roalda Norbacha Nielsena (ur. 1928), duńskiego metalurga, który jako pierwszy zsyntetyzował sztuczny odpowiednik fazy Fe₄N. Minerał został odkryty w meteorycie żelaznym Jerslev, znalezionym w Danii, który jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Roaldyt nie ma żadnego zastosowania komercyjnego ani przemysłowego. Jego znaczenie jest czysto naukowe, jako wskaźnik warunków panujących wewnątrz macierzystych planetoid, z których pochodzą meteoryty żelazne.

Właściwości

Połysk: Metallic
Gęstość: 7.23
Przezroczystość: Opaque
Układ krystaliczny: Cubic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Identyfikacja roaldytu jest niemożliwa bez specjalistycznego sprzętu. Wymaga przygotowania polerowanego zgładu z próbki meteorytu i obserwacji pod mikroskopem metalograficznym w świetle odbitym. Ostateczne potwierdzenie uzyskuje się za pomocą analizy chemicznej z użyciem mikrosondy elektronowej (EDS/WDS), która wykazuje obecność żelaza, niklu i azotu. ## Odróżnianie od podobnych Pod mikroskopem roaldyt może być mylony z innymi rzadkimi minerałami meteorytowymi o metalicznym połysku, takimi jak schreibersyt ((Fe,Ni)₃P), cohenit ((Fe,Ni)₃C) czy carlsbergit (CrN). Pewne odróżnienie jest możliwe wyłącznie na podstawie analizy składu chemicznego, która pozwala wykryć obecność azotu i odróżnić go od fosforków (schreibersyt) i węglików (cohenit). ## Formy kryształów Roaldyt tworzy mikroskopijne, zorientowane lamele lub igiełkowate wrostki w kryształach kamacytu (odmiany żelaza). Jego kryształy często wykazują uporządkowanie zgodne ze strukturą krystaliczną otaczającego metalu.

Środowisko występowania

## Geneza Roaldyt powstaje w ekstremalnie redukujących warunkach, przy wysokich ciśnieniach i temperaturach panujących we wnętrzach dużych planetoid, które były macierzystymi ciałami dla meteorytów żelaznych. Krystalizuje bezpośrednio z fazy metalicznej (stopu żelaza i niklu) podczas bardzo powolnego stygnięcia, trwającego miliony lat. ## Asocjacje mineralne Minerał ten występuje w ścisłej asocjacji z głównymi składnikami meteorytów żelaznych: kamacytem (jako minerał wiodący) i taenitem. Często towarzyszą mu również inne rzadkie minerały meteorytowe, takie jak schreibersyt, cohenit i carlsbergit. ## Lokalizacje Potwierdzone wystąpienia roaldytu są bardzo nieliczne. Poza lokalizacją typową w meteorycie Jerslev (Dania), został zidentyfikowany także w słynnym meteorycie Canyon Diablo (Arizona, USA) oraz w meteorycie Youndegin (Australia Zachodnia).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Roaldyt jako taki nie jest przedmiotem handlu kolekcjonerskiego w formie wyizolowanych okazów. Jego wartość jest nierozerwalnie związana z meteorytem, w którym występuje. Dla kolekcjonerów specjalizujących się w minerałach meteorytów, największą wartość przedstawia fragment (najczęściej polerowany zgład) udokumentowanego meteorytu z potwierdzoną analitycznie obecnością roaldytu. Atrakcyjność podnosi czytelna struktura i obecność innych rzadkich minerałów towarzyszących. ## Popularne stanowiska Najbardziej znanym i dostępnym na rynku kolekcjonerskim materiałem, w którym można znaleźć roaldyt, są fragmenty meteorytu Canyon Diablo, pochodzące ze słynnego Krateru Barringera w Arizonie.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Okazy roaldytu są mikroskopijnymi wrostkami w meteorytach żelaznych i nie czyści się ich bezpośrednio. Pielęgnacja dotyczy całego okazu meteorytu. Polerowane powierzchnie (zgłady) można przecierać wyłącznie suchą, miękką szmatką z mikrofibry, aby usunąć odciski palców. ## Czego unikać Największym zagrożeniem dla meteorytów żelaznych zawierających roaldyt jest wilgoć, która powoduje szybką korozję (rdzewienie). Należy bezwzględnie unikać kontaktu z wodą, kwasami, środkami chemicznymi i gwałtownymi zmianami temperatury. ## Przechowywanie Okazy należy przechowywać w jak najniższej wilgotności, najlepiej w szczelnych pojemnikach (np. membranowych) lub gablotach z użyciem środków pochłaniających wilgoć (np. żelu krzemionkowego). Długotrwała ekspozycja na powietrze prowadzi do degradacji okazu.