Rietveldite

Wzór chemiczny: Fe<sup>2+</sup>(U<sup>6+</sup>O<sub>2</sub>)(S<sup>6+</sup>O<sub>4</sub>)<sub>2</sub>(H<sub>2</sub>O)<sub>5</sub>

Rietveldit to ekstremalnie rzadki, wtórny siarczan uranylu i żelaza, tworzący kruche, żółte naloty i skupienia w kopalniach uranu.

## Charakterystyka Rietveldit jest minerałem należącym do grupy siarczanów, chemicznie uwodnionym siarczanem żelaza i uranylu. Występuje w postaci delikatnych, kruchych nalotów i skorup o charakterze wykwitów. Tworzy skupienia drobnych, listewkowych lub włóknistych kryształów, które rzadko osiągają rozmiary widoczne gołym okiem. Jego najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna, cytrynowożółta do zielonkawożółtej barwa. ## Właściwości fizyczne Minerał ten jest bardzo miękki, jego twardość w skali Mohsa wynosi około 2. Jest niezwykle kruchy i delikatny. Połysk opisywany jest jako szklisty na powierzchniach kryształów lub jedwabisty w przypadku skupień włóknistych. Jest przeświecający. Jego gęstość, obliczona na podstawie składu chemicznego i struktury, wynosi około 3,65 g/cm³, jednak nie jest możliwa do zmierzenia w tradycyjny sposób z powodu formy występowania. ## Barwy i odmiany Rietveldit występuje w jednolitych odcieniach, od jasnożółtego i cytrynowego po zielonkawożółty. Nie wyróżnia się jego odmian barwnych ani handlowych. ## Historia i nazwa Minerał został oficjalnie uznany przez Międzynarodową Asocjację Mineralogiczną (IMA) w 2016 roku. Jego nazwa honoruje holenderskiego krystalografa Hugo M. Rietvelda (1932–2016), twórcę metody Rietvelda, fundamentalnej techniki używanej w analizie danych dyfrakcji proszkowej do udokładniania struktur krystalicznych. Odkrycia dokonano na materiale pochodzącym z kopalni Blue Lizard w hrabstwie San Juan, Utah, USA, która jest jego lokalizacją typową. ## Zastosowania Ze względu na swoją ekstremalną rzadkość, niewielkie rozmiary i niestabilność, rietveldit nie ma żadnego zastosowania przemysłowego. Stanowi wyłącznie obiekt zainteresowania naukowego oraz jest cenionym nabytkiem dla wyspecjalizowanych kolekcjonerów rzadkich minerałów i minerałów uranu.

Właściwości

Twardość Mohsa
2
Połysk
Vitreous to Silky
Rysa
Pale yellow
Gęstość
3.65
Łupliwość
Perfect on {010}
Przezroczystość
Translucent
Układ krystaliczny
Orthorhombic

Cechy diagnostyczne

## Rozpoznawanie Cechami pozwalającymi zidentyfikować rietveldit są jego charakterystyczny cytrynowożółty kolor, forma występowania w postaci delikatnych nalotów i wykwitów oraz środowisko geologiczne - strefy utleniania złóż uranu, często na ścianach starych wyrobisk górniczych. Kluczową cechą diagnostyczną jest silna, zielona fluorescencja w świetle ultrafioletowym (zarówno krótko-, jak i długofalowym). Ostateczne potwierdzenie tożsamości wymaga jednak zaawansowanych metod analitycznych, takich jak dyfrakcja rentgenowska (XRD). ## Odróżnianie od podobnych Rietveldit może być łatwo pomylony z wieloma innymi wtórnymi minerałami uranu o żółtej barwie, takimi jak zippeit, johannit, uranofan czy meta-autunit. Odróżnienie ich na podstawie cech wizualnych jest najczęściej niemożliwe. Rietveldit wyróżnia się specyficznym składem chemicznym (obecność żelaza) oraz unikalną strukturą krystaliczną, co jest możliwe do stwierdzenia jedynie w warunkach laboratoryjnych. ## Formy kryształów Tworzy mikroskopijne, wydłużone kryształy o pokroju listewkowym lub igiełkowym. Zazwyczaj występują one w postaci splątanych skupień, agregatów włóknistych oraz nalotów i skorup pokrywających skałę macierzystą.

Środowisko występowania

## Geneza Rietveldit jest minerałem wtórnym. Powstaje w warunkach hipergenicznych, czyli w pobliżu powierzchni ziemi, w wyniku procesów wietrzenia. Tworzy się jako produkt utleniania pierwotnych minerałów uranu (głównie uraninitu) i siarczków (pirytu) pod wpływem wód zawierających rozpuszczony tlen. Jest typowym minerałem strefy utleniania złóż uranu, często krystalizującym jako wykwity na ścianach i ociosach wyrobisk górniczych w suchym klimacie. ## Asocjacje mineralne Współwystępuje z innymi wtórnymi siarczanami i minerałami uranu. Jego najczęstszymi minerałami towarzyszącymi są gips, halotrichit, heksahydryt, römerit, a także pierwotne minerały, z których powstaje - uraninit i piryt. ## Lokalizacje Jest to minerał ekstremalnie rzadki, znany zaledwie z kilku miejsc na świecie. Lokalizacja typowa, z której pochodzą najlepsze i najliczniejsze okazy, to kopalnia Blue Lizard w Red Canyon, hrabstwo San Juan, w stanie Utah, USA. Poza tym jego obecność odnotowano w złożu uranu Schlema-Alberoda w Saksonii (Niemcy).

Rzadkość

Ekstremalnie rzadki

Dla kolekcjonerów

## Kryteria jakości Jakość okazów rietvelditu ocenia się przede wszystkim na podstawie bogactwa i powierzchni pokrycia skały macierzystej przez minerał. Najbardziej cenione są próbki z intensywnie wybarwionymi, gęstymi skupieniami krystalicznymi. Dodatkowym atutem jest obecność innych rzadkich minerałów towarzyszących na tym samym okazie. Z uwagi na mikroskopijny rozmiar kryształów, ich indywidualna forma nie jest kluczowym kryterium oceny. ## Popularne stanowiska Praktycznie wszystkie okazy dostępne na rynku kolekcjonerskim pochodzą z jedynego stanowiska - kopalni Blue Lizard w Utah, USA. Jest to klasyczna i najważniejsza lokalizacja dla tego minerału.

Pielęgnacja i przechowywanie

## Czyszczenie Minerał jest ekstremalnie delikatny i rozpuszczalny w wodzie. **Absolutnie nie wolno czyścić go na mokro.** Jakakolwiek próba czyszczenia mechanicznego, nawet przy użyciu miękkiego pędzelka, grozi bezpowrotnym zniszczeniem okazu. Zaleca się pozostawienie go w stanie nienaruszonym. ## Czego unikać - **Woda i wilgoć:** Kontakt z wodą prowadzi do rozpuszczenia minerału. Należy unikać przechowywania w wilgotnym otoczeniu. - **Suche powietrze i ciepło:** Jako minerał uwodniony, rietveldit jest wrażliwy na dehydratację. Przechowywanie w zbyt suchym lub ciepłym miejscu może spowodować utratę wody z jego struktury, co prowadzi do rozpadu i zmiany w inny minerał. - **Uszkodzenia mechaniczne:** Jest bardzo miękki i kruchy. Należy unikać dotykania, wstrząsów i jakiegokolwiek nacisku. - **Promieniowanie:** Rietveldit jest minerałem radioaktywnym. Należy ograniczyć bezpośredni kontakt, myć ręce po każdym dotknięciu i nie przechowywać okazów w miejscach stałego przebywania (biurko, sypialnia). ## Przechowywanie Najlepszym sposobem przechowywania jest umieszczenie okazu w szczelnie zamykanym, przezroczystym pojemniku (typu "membrane box" lub w pudełku z uszczelką). Zapewni to ochronę przed uszkodzeniami mechanicznymi i ustabilizuje wilgotność otoczenia, chroniąc minerał przed dehydratacją. Pojemnik musi być wyraźnie oznaczony jako zawierający minerał radioaktywny.

Powiązane minerały

Źródła

Czytaj więcej